zondag 20 mei 2018

Bereik belangrijker dan daadwerkelijke aantal mensen met diabetes?

Dit stuk heb ik vandaag 21-5-2018 herschreven omdat blijkbaar de strekking bij sommige mensen niet duidelijk overkwam.

'Een op de drie in Zuid-Limburg heeft diabetes, of zit in een voorstadium' kopt de NOS gisteren. Wauw dat is veel. Klopt dat wel? Nee dat is onbekend.

Het nieuws is afkomstig van een kop uit dit artikel. In het artikel op pagina 11 staat dat ca. 30% van de deelnemers in dit onderzoek zijn geselecteerd omdat ze diabetes 2 hebben. Dan is het logisch dat in DEZE GROEP mensen 30% diabetes heeft. Dat zegt echter niets over de hele bevolking in Zuid-Limburg.

Aanvankelijk nam ik dat de NOS kwalijk, maar misschien is het juister om vraagtekens te zetten bij het oorspronkelijke artikel in het Voeding Magazine. Daarin wordt uitgelegd dat ca. 30% van de groep in de Maastricht studie bestaat uit mensen met diabetes 2. Verder wordt er gesproken over de resultaten tot nu. Maar ook deze resultaten zijn volgens het artikel gebaseerd op de Maastricht studie en zijn dus niet representatief voor de hele bevolking in Zuid-Limburg. De kop in het artikel is niet juist en geeft dus een verkeerd beeld helaas.

zaterdag 28 april 2018

Is Carola een gelukkige eter?

Wat je kunt leren van Carola (van Bemmelen)? Niets over voeding dat je zelf nog niet weet, weinig over gedrag maar echt alles over marketing. Zoek jij iemand voor je marketing? Ga dan naar Carola die je daarmee zeker kan helpen. Heb je vragen over voeding? Ga dan liever naar een gewichtsconsulent van de BGN of een diëtist.

Carola is ervaringsdeskundige en daarnaast een ervaren marketeer die zelf niet goed weet hoe ze in haar eigen leven de hoeveelheid suiker kan beperken. Hierdoor denkt ze dat gezonde voeding over suiker gaat in plaats van het hele voedingspatroon. Haar adviezen zijn gebaseerd op haar eigen mening en zijn vaak onjuist en soms ronduit gevaarlijk. Ze verwijst in haar boek naar Brian Wansink die bekend staat om zijn fraude. Dat laat zien dat mensen die niet zijn opgeleid in het beoordelen van wetenschappelijke bronnen en de wetenschappelijke actualiteiten niet volgen ook beter niet kunnen doen alsof ze een wetenschappelijk artikel kunnen weergeven. Voor je het door hebt volg je iets dat nergens op is gebaseerd. Dat onderscheidt (als het goed is) professionals van ervaringsdeskundigen. Professionals weten wat ze niet weten en communiceren dat ook helder.

Gedrag
Het boek 'de gelukkige eter' is op een aansprekende toon geschreven en daarin schuilt het gevaar. Mensen die moeite hebben met hun gedrag te veranderen zullen zich erin herkennen en blij zijn dat het niet aan hen ligt dat het niet lukt om hun voedingspatroon aan te passen. Het is wellicht leuk om jezelf te herkennen, maar het stimuleert niet om zelf concreet gezond aan de slag te gaan.

In het boek staat dat je willoos je oerbrein volgt. Dat klinkt hopeloos en als je je trainingen wil verkopen is dat ook handig. Het Voedingscentrum communiceert daar ook over maar legt liever uit hoe je het eenvoudiger in plaats van moeilijker maakt. Het is inderdaad best lastig om je gedrag te veranderen, maar dat is juist iets waar gewichtsconsulenten en diëtisten je mee kunnen helpen. Samen ga je onderzoeken wanneer en waarom je iets eet dat je eigenlijk beter niet had kunnen eten. Als je je bijvoorbeeld eenzaam voelt en daardoor gaat eten zul je door blijven eten omdat je de oorzaak waarom je eet niet aanpakt. Als dat eenzaamheid is, helpt het om daarmee aan de slag te gaan zodat je je onvrede niet weg probeert te eten. Je leert dus omgaan met lastige situaties door van te voren een goed plan te bedenken.

Hormonen
Het deel over hormonen met extreem taalgebruik wekt voor consumenten wellicht de suggestie dat Carola daar specialist in is maar wat je er vooral van kunt leren is als mensen op een dergelijke toon iets schrijven ze je mening willen opdringen. Deskundigen hebben dat niet nodig en houden het bij de feiten. Het is slim om deze vuistregel te onthouden als je nieuwe zaken leest over voeding en niet goed weet of ze wel kloppen. En ja, de hormonen die ze noemt zijn wel relevant maar de feiten liggen veel genuanceerder. Suiker is overigens niet verslavend. Als dat wel zo zijn zou zijn dan zou je eerder een schaaltjes suikerklontjes leegeten dan een bakje M&M's want bij een verslaving wil je zoveel mogelijk van hetgeen je verslaafd aan bent (suikerklontjes bevatten meer suiker dan M&M's). Hormonen zijn zeer complex en werken samen. Je beïnvloedt je hormonen door aan de slag te gaan met een gezonde(re) leefstijl: gezonde voeding, bewegen, slaap en ontspanning. Kortom: het gaat om goed voor jezelf zorgen.

Gewicht verliezen
Carola heeft een eigen theorie over afvallen verzonnen, maar gewicht verlies je als je minder eet dan verbruikt op de langere termijn. Je slaat vet op als je meer eet dan verbruikt op de langere termijn. Een saai verhaal maar ik kan het helaas niet mooier maker.

Voeding
Meer onbewerkte voeding, veel groente en minder/geen frisdranken zijn prima adviezen van Carola, maar dat wist je zelf ook vast al wel. Haar adviezen over voeding zijn verder vooral extreem en grotendeels onverstandig om te volgen als je je gezondheid belangrijk vindt. Ze is het type 'ik geloof en volg elke hype'.

Vetten
In het boek staat dat voor omega 3-olie geldt 'hoe meer hoe beter'. Dat is onzin. Er staat ook dat kokosvet bijdraagt aan een efficiënte vetverbranding. Ik weet niet wat dat betekent. Het lijkt erop dat ze denkt dat je van kokosvet afvalt. Uiteraard is dat niet zo bij een energie-overschot. Waarom ze het over transvet in margarine heeft is onduidelijk. Dat zit er in Nederland al 20 jaar niet meer in. Transvet is sowieso niet meer relevant omdat dit nog nauwelijks in onze voeding zit.

Eiwitten
Carola adviseert vooral dierlijke eiwitten. Je kunt volgens haar niet te veel eiwitten eten. Dit is wel zo. Dat is niet alleen ongezond maar tevens onnodig belastend voor ons milieu. Het advies is maximaal 500 gram vlees per week, waarvan maximaal 300 gram bewerkt en/of rood vlees. Hoewel Carola dat niet vindt zijn daarom peulvruchten (bij voorkeur in combinatie met granen) een goede eiwitbron. Volgens Carola (pagina 121) zijn avocado, pompoen, banaan, sesamzaad, mais, dadels en spruitjes eiwitrijk. Hiervan is alleen sesamzaad eiwitrijk, maar dat bevat heel veel kcal en daar gebruik je weinig van en dat levert in de praktijk dus ook niet veel eiwit op.

Overig
Carola is zelfs bang voor kraanwater. Dat is in Nederland uitstekend en filteren is niet nodig. Haar advies om een zoutdrankje van Keltisch zeezout te adviseren is ronduit gevaarlijk, aangezien dat ook natrium bevat dat we veel te veel binnenkrijgen. Dit natrium is geen speciaal soort en verhoogt de bloeddruk ook. Wat ze over zoetstoffen schrijft is ook flauwekul. Maar zoetstoffen heb je niet nodig en kun je dus achterwege laten. Bovendien is lightfrisdrank ook niet goed voor je gebit. De vervangingstabel is grotendeels overbodig  en diverse adviezen zijn onjuist als je gezondere keuzes wil maken. Waarom steviolglycosiden wel is toegestaan en aspartaam niet is onduidelijk, aangezien je van steviolglycosiden tien keer zo weinig mag gebruiken dan van aspartaam. Uit onderzoek blijkt niet dat je per se drie keer per dag zou moeten eten. Wel is een vast ritme van belang: dat betekent dus niet de ene dag twee keer en de andere dag zes keer.

Voedingstabel
Het boek sluit af met voedingstabellen waarin suggesties worden gedaan voor ontbijt, lunch en diner. Het is goed dat deze adviezen vaak veel groente bevatten. Maar helaas ook (heel) veel dierlijke producten. Verder is het advies van een ontbijt (voor vrouwen) met 60 gram noten of zaden/pitten of 100 gram hummus buitensporig. Dat zijn op zich goede keuzes maar dat is qua kcal echt veel te veel. Een beter advies is (veel) minder dan de helft. Crackers zijn vaak maar deels volkoren. In dat geval is een volkorenboterham een betere keuze. Met 200 gram kokosyoghurt heb je ongeveer de maximale dagelijkse hoeveelheid verzadigd vet al gegeten bij je ontbijt. Het bevat ook weinig eiwit. Kwark (naturel) is dus een veel gezondere en tevens goedkopere keuze.

Wil jij gezonder eten?
Carola schrijft dat ze na bladzijde 3 is gestopt met de opleiding gewichtsconsulent. Het gevolg is een chronische overschatting van haar eigen kennis. Als ze zo slim was geweest de opleiding gewichtsconsulent wel af te ronden had ze haar lezers in ieder geval kunnen helpen met betere keuzes te maken in plaats van mensen op het verkeerde been te zetten omdat dat wat ze denkt leuk voelt in plaats van is. Geloof ervaringsdeskundigen liever niet op hun blauwe ogen. Let ook op de verleidingstrucs van hen. Ze schrijven zodat jij je herkent en jij hen daarom graag gelooft. Ze zijn echter helaas meestal niet bezig met jouw gezondheid. Gewichtsconsulenten en diëtisten laat je horen. Julie kunnen dit echt beter ;)

Denk jij dat Carola zelf een gelukkige eter is? Ik ben benieuwd wat jullie denken.

Disclaimer
Iedereen die mij een beetje kent weet dat ik dit niet schrijf om Carola te vervelen, maar wel om consumenten te waarschuwen dat iets wat te mooi lijkt om waar te zijn dat meestal ook is. En tevens om je bewust te maken dat je als je graag je gedrag wil veranderen het niet handig is om een virtuele vriendin te zoeken. Maar je beter op zoek kunt gaan naar een deskundige die er is om jou te helpen.

woensdag 11 april 2018

Keer Diabetes 2 Om: niet 87% heeft resultaat maar 17%?

Ik ben zelf een groot voorstander van paprika in plaats van pillen maar laten we de realiteit niet uit het ook verliezen. Een korte samenvatting voor de snelle lezer:

Al weken wordt er door de stichting Voeding Leeft marketingteksten gedeeld alsof die over wetenschappelijke feiten gaan. De media vindt het sympathiek en deelt het daarom zonder kritische blik. Laat ik me beperken tot het project Keer Diabetes 2 Om. Dit is een leefstijlproject met het doel om mensen van hun diabetes af te helpen of in iedere geval het HbA1c te verminderen. Dat resulteert meestal ook vermindering van medicatie. Een aantal weken geleden stond in veel media 'na 12 maanden is 87 procent van de deelnemers geheel of gedeeltelijk van de ziekte af bij het programma Keer Diabetes 2 Om.' Dat klinkt geweldig, maar waar komen die cijfers vandaan?

Om aan te tonen of iets werkt ga je van start met twee groepen mensen die willekeurig in een groep terecht komen zodat de groepen vergelijkbaar samengesteld zijn. Dat is belangrijk, want als de twee groepen verschillend samengesteld zijn, dan kun je na afloop van de testperiode nooit weten of eventuele uitkomstverschillen tussen de twee groepen zijn toe te schrijven aan het programma of aan die verschillen in samenstelling. Bij Keer Diabetes 2 Om verschilden de groepen echter wél duidelijk in samenstelling.

De groepen van dit project verschillen bij aanvang qua:
Gegevens bij start
Keer Diabetes 2 Om
Andere groep
Gewicht*
96 kilo
85,5 kilo
Taille
110 cm
105,5 cm
HbA1c
59 mmol/mol
55 mmol/mol
Medicatie**
1,9
1,6
*     Gewicht alleen als variabele geeft geen goed inzicht, BMI en vetpercentage zou relevanter zijn
**   Gemeten op een 3-punts schaal. 0=geen medicatie; 1=metformine; 2= metformine + andere orale medicatie; 
       3= metformine +   andere orale + insuline. 
       Deze schaal klopt niet: het lijkt een ordinale schaal maar dat kan niet bij medicatie. 
       Juist is in dit geval het gebruik van een nominale schaal. Statistisch is dan niet correct een gemiddelde te berekenen.
PS  het geslacht ontbreekt, terwijl de afkapwaarden bij mannen en vrouwen voor de tailleomtrek verschilt 

Nu had het onderzoek naar Keer Diabetes 2 Om echter nog een ander probleem: de controlegroep (de groep die niet aan het programma meedoet) was geen werkelijk bestaande groep. Het was een geanonimiseerd referentiebestand van 11.000 mensen die in de huisartsenpraktijk bekend zijn met diabetes type 2. De groep van Keer Diabetes 2 Om start met 196 mensen. En dan ontstond nog een derde probleem: na 12 maanden zijn het nog maar 38 deelnemers. Dit is een grote uitval, zo’n 80% (1) heeft de eindstreep niet gehaald. Het is onduidelijk op basis van de beschikbare gegevens waar dit door veroorzaakt wordt, maar tevens weten we niet of er verschillen zaten tussen de mensen die uitvielen en degenen die de eindstreep haalden. Bijvoorbeeld, waren de doorzetters verhoudingsgewijs de gezondste mensen uit de testgroep of juist de minst gezonde? Dit is ons niet bekend, maar wat we wel weten is dat dit de eindresultaten flink kan hebben beïnvloed.

Elke persoon die minder medicatie gebruikt is fijn. Maar waar hebben we het over? Het gaat om 87% van 38 mensen. 87% is 33 personen. Er is gestart met 196 mensen. Dat betekent dat ca. minimaal 17% een verbeterd resultaat laat zien. Dat geeft toch een ander beeld dan de 87% die steeds wordt genoemd. Of het resultaat bij de andere groep (die geen groep is maar een verzameling data) beter of slechter is wordt niet toegelicht. Om die conclusie te kunnen trekken zou een gerandomiseerd onderzoek wenselijk zodat de twee groepen starten met dezelfde beginwaarden. Zolang dit onderzoek er niet is, is de vraag wat de daadwerkelijk toegevoegde waarde nu echt is van het programma Keer Diabetes 2 Om.

Op de factsheet die 6 april door Keer Diabetes 2 Om is verspreid staan ook nog een ander aantal deelnemers genoemd voor de groep die definitief geen medicatie nodig heeft. Op deze flyer staat dat 38% van de resterende 47 personen na 12 maanden geen medicatie meer gebruikt. Dat zijn 18 mensen. Die groep van Keer Diabetes 2 Om is gestart met 263 mensen. Dat betekent dat minimaal 7% geen diabetesmedicatie meer gebruikt.

Aantal deelnemers 
Keer Diabetes 2 Om
Start
Na 6 maanden
Na 12 maanden
1e Grafiek/noot4***
196
196
38
2e Grafiek/noot7***
263
221
47
*** info van factsheet Keer Diabetes 2 Om uitgedeeld 6 april bij congres Arts en Voeding

Het is op de factsheet onduidelijk welke cijfers nu precies gelden, waar ze vandaan komen en vooral: waarom er verschillen zijn, zelfs in het grote verloop. Online lees ik dat de factsheet gebaseerd is op gecombineerde data van de pilotgroep en de groep deelnemers die is gestart vanaf 1 januari 2017. De vraag is of je op deze wijze uit gecombineerde data een relevante conclusie kunt trekken. 

Voeding Leeft noemt de resultaten van Keer Diabetes 2 Om ‘spectaculair’ en heeft dat zo ook in de media gekregen, maar we hebben gezien dat het onderzoek waarop dit enthousiasme is gebaseerd, behoorlijk rammelt. Bovendien is het merkwaardig dat de stichting aanvankelijk niet reageerde op verzoeken via twitter om toelichting over de opzet van het onderzoek. De enige reactie was al een week dat ze het openbaar gaan publiceren. Vandaag hebben ze iets gepubliceerd maar die informatie laat niet zien waarom ze ten onrechte steeds 87 % blijven communiceren. Verder is opmerkelijk dat factsheets worden uitgedeeld met vertekende resultaten terwijl het onderzoek nog niet eens is afgerond.

Disclaimer
Op basis van de beschikbare info heb ik de 17% en 7% berekent. Als Keer Diabetes 2 Om met andere goed onderbouwde cijfers komt neem ik die uiteraard graag op in deze post. 

Update 14 april
(1) Er blijkt een stepped-wedgedesign gebruikt te zijn. Vreemd dat dit nergens op de factsheet wordt vermeld, zeker omdat dit een ongebruikelijk design is. Dit design betekent dus dat een deel van de groep korter dan 12 maanden deelneemt. De cijfers na 12 maanden zijn zo lastig te interpreteren en het is in ieder geval niet correct om de 87% en 38% te brengen als dat dit geldt voor de hele groep.

'Het stepped-wedgedesign kan in sommige gevallen uitkomst bieden zoals wanneer een interventie op individueel niveau effectief is gebleken maar nog onderzocht moet worden of implementatie op populatieniveau werkzaam is. Binnen dit design krijgen uiteindelijk immers alle deelnemers de experimentele interventie. Empirische studies tonen aan dat in het merendeel van de studies met een stepped-wedgedesign de onderzochte interventie op individueel niveau al effectief is gebleken.' Bron

Deze opzet is dus een mogelijk manier om een interventie te onderbouwen als de interventie op individueel niveau al effectief is gebleken. Bij Keer Diabetes 2 Om is er tot nu toe (voor zover mij bekend) geen onderzoek gedaan waarbij er zoals gebruikelijk is met een interventiegroep en controlegroep is gewerkt. Daarom roept de keuze voor een stepped-wedgedesign grote vraagtekens op en lijkt het daarmee een oneigenlijke keuze.

14 april vroeg Mark Coumans per twitter
 'In de voetnoten 4 en 7 van de Facsheet worden 2 andere startgroep-aantallen én 2 verschillende 12-mnd groepen genoemd.Gaat genoemde 87% dan wel of niet over n=38 na 12mnd?
En de 38% gaat enkel over n=47 na 12mnd.
Sowieso niet over gesuggereerde n=196 of n=263'

Ondanks herhaaldelijk vragen komt daarop geen enkel antwoord. Het blijft gegoochel met cijfers in plaats van een degelijke wetenschappelijke onderbouwing. Onvoorstelbaar dat iedereen dit voor zoete koek slikt.

Ik wil Mark Coumans, Hans Koevoet en Carlo Kool bedanken voor het kritisch meelezen.

dinsdag 10 april 2018

Ziekte als verdienmodel

Wat is dat toch treurig dat geld verdienen voor veel mensen belangrijker is dan juiste informatie geven. En nee, dan bedoel ik niet de industrie maar juist de mensen die zich tegen het marketinggeweld van de industrie keren. Dat is ieders goed recht (of plicht ;)) maar als je vindt dat de industrie foutieve info verstrekt om geld te verdienen is het des kwalijker als je dat zelf ook doet zogenaamd onder het mom van zorg. Dat ook nog eens.

Gisteren startte het Diabetes Fonds met een actie om mensen te wijzen op toegevoegd suiker. Het is voor je gezondheid slim om voor gezonde voeding te kiezen. En gezonde voeding is groente en fruit en geen snoep en koek. Dat weet (zo goed als) iedereen.

Wat mensen steeds minder vaak lijken te snappen is dat de energiebalans altijd geldt. Dat betekent dat als je op de langere termijn meer kcal eet dan verbruikt je aankomt. Dat geldt niet alleen voor de kcal van suiker (en/of koolhydraten) maar voor ALLE kcal en dus ook die van alcohol, vet en eiwit (als je totaal meer eet dan verbruikt tenminste).

Het zou fijn zijn als het Diabetes Fonds dat zou communiceren in plaats van mensen op te ruien tegen suiker. Mensen opjutten resulteert zelden in gedragsverandering. Wel in een houding 'zie je wel, het ligt niet aan ons maar aan die ongezonde producten die worden verkocht.'

Als je gezonder wil eten is het handig om naar je hele voedingspatroon te kijken. Wil jij graag suiker beperken om gezondere keuzes te maken. Dat doe je niet door te verzanden in onnodige details zoals tomatenketchup 50% minder suiker. Maar wel door minder/geen frisdrank, vruchtensap, gezoete ontbijtgranen, gezoete zuiveltoetjes (zoals vruchtenyoghurt), gezoete melkdranken (waaronder chocolademelk), snoep, (ontbijt)koek, 'healthy' repen, gebak en sauzen te gebruiken.

En nog een extra tip: als je iets leest over voeding is het handig om te bedenken wel belang de afzender heeft. Het Diabetes Fonds vindt bereik belangrijker dan jouw gezondheid. Bereik realiseer je door in te haken op bestaande hypes. Gezondheid door hypes te negeren en je eigen gezonde verstand weer te gebruiken. Waar kies jij voor?

zaterdag 24 maart 2018

Profs willen toch geen verwarring scheppen?

Van de week deelde een prof een post van Foodwatch. Ik schrijf deze post om uit te leggen waarom je de hysterische berichten van Foodwatch beter niet kunt delen als je graag wil dat consumenten/je patiënten betere keuzes maken.

Het doel van Foodwatch is protesteren. Uiteraard zijn ze wel zo slim om dan een onderwerp te kiezen waarvan ze weten dat dat bereik geeft. Er klopt altijd wel iets van het bericht waardoor mensen geneigd zijn te geloven dat het volledig klopt. Bij Foodwatch werken echter geen mensen met inhoudelijke kennis van voeding en/of voedselveiligheid. Ze zijn 'gewoon' tegen de industrie en nergens voor. Dat verwart mensen begrijpelijkerwijs.

Dit keer ging de post over suiker. AH had suiker verwijderd uit haar mayonaise. Van mijn hoeft dat niet per se omdat het niet om veel suiker gaat. AH denkt echt niet dat dat gezonder is. Maar Foodwatch wel. Omdat Foodwatch in bijna elke post mensen waarschuwt voor elk korreltje suiker gaan bedrijven dat dan uiteindelijk er ook maar uit halen. Als het er niet in hoeft kan het er wat mij betreft ook uit. Maar laten we niet doen alsof dat beetje suiker relevant is voor onze gezondheid. En als AH dat dan toch doet lijkt me dat in ieder geval geen  reden tot protest als je eerst zonder duidelijke reden eist om dat te doen. Protest geeft bereik, resulteert in paniek maar leidt niet tot gezonder gedrag.

Wat hiervan ook het resultaat is, is dat mensen veel te veel met details bezig zijn en daardoor de hoofdlijnen uit het oog verliezen. Mensen zien door de bomen het bos niet meer. De onduidelijkheid wordt door Foodwatch nooit vermindert maar altijd vergroot.

Als je minder/geen suiker wil eten kun je beter minder/geen frisdrank, vruchtensap, gezoete ontbijtgranen, gezoete zuiveltoetjes (zoals vruchtenyoghurt), gezoete melkdranken (waaronder chocolademelk), snoep, (ontbijt)koek, 'healthy' repen, gebak en sauzen gebruiken.

Profs: voordat je iets deelt dat sympathiek lijkt, denk dan aub even na of je volgers er daadwerkelijks iets aan hebben. Als prof wil je waarschijnlijk dat het duidelijker wordt en niet onduidelijker. Als dat zo is kun je beter de posten van Foodwatch links laten liggen.

Disclaimer
Ik ben niet de communicatieadviseur van de industrie. Ik heb ook niets tegen Foodwatch maar meestal wel tegen hetgeen ze delen. Ik ben echter wel de ambassadeur voor duidelijke helpende informatie voor consumenten zodat het eenvoudiger is om zelf slimme(re) keuzes te maken op basis van een tikje toegevoegde ratio.