vrijdag 21 november 2014

Als directeur van de HEMA zou ik een statement maken!

Sinds vorige week is het Voedingscentrum gestart met de campagne #verleidmeniet. Het doel van deze actie is Nederlanders bewuster maken van het overwegend ongezonde aanbod onderweg en in winkelgebieden. Ik schreef er al eerder eens dit over. Gevraagd is om voorbeelden van verleidingen van ongezonde kassakoopjes via twitter en Facebook te delen. Je zou hopen dat dit soort verleidingen alleen bij voedingswinkels plaats vindt. Maar nee, de HEMA springt eruit. Via sociale media worden ze vaak genoemd als de winkel waar zeer actief ongezonde producten worden aangeboden.

Ik vroeg de kassamedewerker van de week waarom ze dat deed in een tijd van overgewicht. Haar antwoord was dat ze dat verplicht moest doen. Toevallig stond de vestigingsmanager in de buurt en ik stelde de zeer aimabele man dezelfde vraag. Hij was echt heel vriendelijk, maar keek me wel aan of ik van een andere planeet kwam en zei 'dat hoort bij ons verdienmodel'. Ik bleef nog wat aandringen, maar ik kon de man niet bereiken.

De HEMA vind ik een hele leuke winkel, maar deze verkooptechnieken vind ik storend. Het gaat financieel niet goed met de HEMA. Zou het niet leuk zijn om nu juist een statement te maken dat de HEMA er is voor heel Nederland en daarom graag rekening houdt met het feit dat overgewicht een knelpunt is in onze samenleving. En dat ze dus stoppen met dit soort opdringen van voeding. Ik ga dat aan de directie van de HEMA vragen!

Ik heb mijn blog naar persvoorlichting gestuurd. Die hebben helaas niets laten horen.

dinsdag 18 november 2014

Powerfood van model Rens

Eindelijk heb ik het boek Powerfood van Rens Kroes gelezen. Ik denk eerlijk gezegd niet dat veel mensen dit boek zouden kennen als ze niet het zusje van Doutze zou zijn. Als je de media moet geloven doe je jezelf tekort als je dit boek niet kent. In de tussentijd zag ik voornamelijk plaatjes van een meisje dat rond danste in zo min mogelijk kleding en in de media zei dat ze voedingsadvies gaf. Dat riep bij mij veel vragen op. Iemand die goed adviseert is toch iemand die de klant centraal stelt en niet zelf graag in het middelpunt staat, toch? Ondanks al mijn vooroordelen heb ik zoals gebruikelijk het boek met een open maar kritische blik gelezen. Volgens een aantal mensen is zij het voorbeeld voor onze jeugd. Zeker als dat zo is, vind ik het belangrijk dat de inhoud van haar boek juist is.

Rens haar missie is 'ik wil mensen helpen met een gezond eet- en leefpatroon.' De elementen hiervoor zijn: gezonde voeding, voldoende beweging en ontspanning.

Het boek dat er heel mooi verzorgd uit ziet is ingedeeld in de hoofdstukken ontbijt, lunch, diner, snacks, sweets, spreads en drinks. Die Engelse kopjes vind ik niet zo nodig, maar dat is slechts een kwestie van smaak. Voor een aantal recepten heb je een keukenmachine nodig.

Elke dag zou je moeten beginnen met een glas warm water met citroen. Geen idee waarom. Wel goed dat ze adviseert om dit te drinken met een rietje waardoor je glazuur niet wordt aangetast. Cruesli vind ik zelf weinig met gezondheid te maken hebben, omdat wat het recept ook is je er erg veel zoet (in dit geval honing) voor nodig hebt. Als je zo graag mensen goede adviezen geeft, geeft dit een verkeerd signaal. Bij een recept met chiazaad wordt helaas niet gemeld dat je chiazaad moet malen om de voedingsstoffen  op te kunnen nemen. De ontbijtrecepten klinken smakelijk. De helft is gemaakt van redelijk gebruikelijke producten, de andere helft van dure ongebruikelijke producten. Van de zogenaamde gezondheidsclaims die zij doet ben ik niet gecharmeerd. Grote hoeveelheden honing gebruikt ze regelmatig. Maar ook honing is een zoetstof waar je voorzichtig mee om moet gaan. Te veel zoet is 'gewoon' niet goed voor je balans. Verderop schrijft ze dit overigens wel in haar boek.

Ook de recepten voor de lunch en het diner klinken aantrekkelijk maar zijn vaak wel wat complex (en duur) qua ingrediënten.

Rens dineert licht omdat 's avonds de vetverbranding op een laag pitje staat. Ik hoop niet dat ze werkelijk denkt dat je dan eerder aankomt. Je komt aan als je meer kcal eet dan verbruikt, ongeacht het tijdstip dat je eet!

Ik ben niet zo van het kcal tellen maar als je in je snacks veel noten en kokosvet gebruikt is het handig om te beseffen dat je dan ongemerkt best veel kcal eet als tussendoortje. Als je weinig beweegt is dat niet aan te bevelen. De sweets klinken ook heerlijk maar denk niet dat je megagezond bezig bent als je dit eet. Ze hebben veel kcal en passen daarom slecht in ons bestaan en zeker niet dagelijks.

Voor Rens vormen smoothies de basis van haar leefstijl. Niets mis met een sapje, maar besef wel dat het minder vult omdat je sap niet kunt kauwen waardoor inspeekselen niet hetzelfde is als bij vaste voeding.

Het boek bevat een ingrediëntenlijst van haar recepten aangevuld met allerlei claims. Generieke claims zijn alleen goed gekeurd als ze op de lijst van de EFSA staan. Het maakt Rens niet uit wat de wetgeving is. Honing vindt ze heel bijzonder. Dan zie je maar dat gezondheidseffecten ook 'gewoon' een gevoel zijn. De werkzaamheid van honing verdwijnt namelijk boven de ca 42 graden Celsius. Honing in thee doet dus echt niets bijzonders en kun je beter weglaten als onnodig zoet.

Kokosvet noemt ze supergezond! Dat is niet zo! Over zeezout schrijft ze dat dit goed is tegen een hoge bloeddruk. Geen idee waarom ze dat denkt want ook in zeezout zit veel natrium.

Het boek sluit af met een hoofdstuk 'eten als medicijn'. Dat is niet iets dat je nu direct van Rens kunt leren, aangezien ze daar zelf weinig/niets van weet en allerlei hypes na praat zonder te checken of deze ook juist zijn. Nee, van Rens leer je lekker koken. Als je dat combineert met je gezonde verstand en dus in je achterhoofd wel mee neemt dat je niet te veel kcal moeten eten als je niet wil aankomen en ook het zoet beperkt dan is het best een leuk boek.

Als je naar het postuur van Rens kijkt, denk je misschien dat je haar recepten onbeperkt kunt eten. Neem van mij aan dat ze dat niet doet, anders kan ze er niet zo uit zien. Ook van gezonde biologische voeding kom je aan als je daarvan te veel eet.

Kortom: voor trendy kookles ga je naar Rens. Als je een goed voedingsadvies wil hebben of degelijk inhoudelijk advies zoek dan iemand die daarvoor is opgeleid en je daarmee daadwerkelijk kan helpen.

Aanvulling
Ik heb de recepten zelf niet gemaakt. Iemand op Facebook meldt dat er redelijk wat fouten in de recepten staan, zoals te veel zout en/of te weinig water/olie om deeg bat te maken. Voor de beginnend kok lastig, voor de meer ervaren kok wel op te lossen door het gebruik van het gezonde verstand.

dinsdag 4 november 2014

Het schoolontbijt 2014: van mij mag je wel pindakaas eten!

Zoals elk jaar lees ik via sociale media allerlei verhitte standpunten over het Nationaal schoolontbijt. En laat duidelijk zijn dat ik eerder ook niet erg gecharmeerd was van het Nationale schoolontbijt. Maar dit jaar las ik voornamelijk dat hagelslag en pindakaas verboden werden. Ik heb niet veel met verbieden van voeding, een verbod maakt het juist aantrekkelijker. Maar waarom zou je in vredesnaam pindakaas verbieden? Dat vond ik zo gek dat ik diegene belde die het schoolontbijt coördineert. Hij legde uit hoe bepaald wordt wat er wordt gegeten.

Vorig jaar (2013) werd het elfde Nationaal schoolontbijt geëvalueerd. In de voorgaande jaren lag de focus op het verhogen van het aantal ontbijtende kinderen. In de loop van de tijd is dat verbeterd. Eerder kreeg 20% van de kinderen geen ontbijt, nu is dat zo'n 14%. Persoonlijk vind ik dat nog onvoorstelbaar veel! Nu ik deze cijfers ken, begrijp ik beter waarom tot nu toe gezondheid niet op de eerste plaats stond.

Toch ben ik uiteraard ook blij dat er dit jaar wel aandacht is besteed aan gezondheid. Dit komt onder meer door vragen van deelnemende scholen en kamervragen die zijn gesteld. Het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC) coördineert het geheel en werkt voor dit project samen met het Voedingscentrum, Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), de Hartstichting, de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Coeliakie Vereniging. Dat een communicatieclubje als JOGG wordt geraadpleegd vind ik zorgelijk. JOGG blijft maar geloven dat bewegen belangrijker is dan voeding voor het voorkomen van overgewicht*. Dat is helaas niet gebaseerd op wetenschappelijke feiten, maar vermoedelijk wel op het feit dat de industrie de aandacht van voeding wil halen. Maar helaas wordt daarbij niet het belang van kinderen gediend. Dat blijkt uit deze onderzoeken: dit onderzoek, dit onderzoek, dit onderzoek en dit onderzoek. Het lijkt me dan ook beter dat alleen inhoudelijk deskundigen in de adviesraad zitten. Ik neem graag de plaats over van JOGG.

Er werden door dit projectteam een aantal speerpunten benoemd:
1. we gebruiken alleen producten uit de categorie voorkeur en uitzondering van het Voedingscentrum en geen producten uit de categorie uitzonderingen. Daardoor verdween wit brood en hagelslag.
2. we voegen fruit toe.

Ik vind het logisch dat het NBC de indeling van het Voedingscentrum gebruikt. Toch vind ik dat daar onlogische keuzes zijn gemaakt. Dit komt doordat het Voedingscentrum op de eerste plaats in kcal in plaats van voedingswaarden denkt. Pindakaas schijnt tot de uitzonderingen te horen en heeft daarom nooit in het schoolontbijt gezeten. Robert Hoenselaar schreef al eerder een blog over de opmerkelijke keuzes van het Voedingscentrum. Dat zelfde geldt voor een notenbolletje terwijl dat toch echt meer voedingsstoffen bevat dan een krentenbol.

Het lijkt er in de media op dat het projectteam hagelslag en pindakaas zou hebben verboden. Dat is niet zo! Het is erg gemakkelijk om te zeggen dat het Schoolontbijt slecht is. En ik kan ook verbeteringen bedenken, maar ik ben alvast blij met de verbeteringen van dit jaar. En ja, andere soorten ontbijten behoren ook zeker tot de mogelijkheden, maar het moet voor scholen ook nog praktisch uitvoerbaar zijn.

Mijn mening over pindakaas
Persoonlijk vind ik pindakaas in het algemeen een uitstekend beleg. Vet is niet eng. Om overgewicht te voorkomen moet je minder kcal binnen krijgen dan je verbruikt. Als kinderen te dik zijn geef ze dan minder frisdrank, snoep, koek en snacks. Maar geeft ze minstens halfvolle melkproducten en nog liever volle melkproducten zodat de in vet oplosbare vitamines kunnen worden opgenomen. Alleen voor oudere kinderen die overgewicht hebben, hebben halfvolle melkproducten wellicht de voorkeur.

Voor diegene die denken dat Pindakaas Light beter is: daar is vet uitgehaald en extra suiker aan toegevoegd. Zelfs een productmanager van Unilever (verantwoordelijk voor andere producten dan pindakaas) was enorm verontwaardigd toen ze dit zag op het etiket. Tja door dit soort geknutsel krijgt het product helaas het Vinkje.

Als Pindakaas wel een onderdeel van het schoolontbijt zou worden, zou wel rekening gehouden moeten worden met kinderen met een pinda-allergie (en de klasgenoten daarvan). Dat is vermoedelijk te complex en daarom is pindakaas wellicht daarom toch een minder geschikt voor een schoolontbijt.

* bewegen is uiteraard gezond, maar is niet erg belangrijk voor het voorkomen van overgewicht. Daarvoor moet je heel erg veel bewegen.

vrijdag 31 oktober 2014

Hoe natuurlijk is Zonnatura eigenlijk zelf?



Sinds kort zie ik weer filmpjes verschijnen van Zonnatura. Echt super leuke filmpjes! Maar een organisatie die dit soort filmpjes maakt, legt de lat voor zich zelf ook heel hoog. En kunnen ze dat wel waar maken?

Ik keek heel globaal naar hun assortiment. Als concurrent zou ik daar ook grappige filmpjes over kunnen maken. Wat is er natuurlijk aan het fruitsap, de groentesap en Kikker. Die producten zijn voor de houdbaarheid gepasteuriseerd. Dus niet vergelijkbaar met onbewerkt fruit en groenten.

Hoewel in het filmpje duidelijk gemaakt wordt dat we moeten eten zoals de natuur bedoeld heeft, geldt dat zeker niet voor al hun producten. In Crunchy zit wel erg veel zoet en is daarom ook geen gezond alternatief voor muesli. Dat geldt ook voor crunchy producten van andere merken, maar die suggereren ook niet dat dit gezond is. Dat schrijft Zonnatura ook niet. De reactie van Zonnatura is 'onze crunchy bevat 30% minder suiker dan andere crunchies, is biologisch, dus bevat geen onnodige toevoegingen en is wat ons betreft een verantwoord alternatief voor mensen die normaal gesproken voor een crunchy of cruesli kiezen.' Ik ben kritischer en vind het onnodig zoet, waaraan je beter niet kunt wennen.

De oplosthee bestaat gelukkig niet als zodanig in de natuur. Dit is een knutselproduct met suiker. De ingrediënten staan op het etiket in de volgorde van de hoeveelheid die erin zit. Wat het eerste genoemd wordt zit er het meeste in. De hoeveelheid suiker in een kop thee is iets meer dan een suikerklontje.

Waarom zit er in vredesnaam suiker in bouillonblokjes? Dat is volgens Zonnatura voor de smaak. Ik had niet zo goed opgelet, voor mij is het een reden om op zoek te gaan naar andere bouillon. Een beetje suiker (1%) vind ik niet per se erg maar in een boullionblokje niet thuis horen.

Zonnatura heeft ook er ook producten tussen zitten die uitstekend passen in een gezond voedingspatroon. Maar je kunt er dus niet van op aan dat het gezond is alleen omdat het product van Zonnatura is. Jammer dat de commercials dat wel suggereren. Ik noem dat gewoon neppen!

Aanvulling 4 november 2014
Inmiddels heeft Zonnatura op mijn vragen per mail gereageerd. Dat waardeer ik altijd. En uiteraard neem ik hun feedback op in dit blogje. Ze vinden zelf hun oplosthee ook een verbeterpunt. Het lukt ze echter technisch nog niet om een oplosthee te maken zonder suiker. Suiker is nodig om de thee goed op te lossen.

zaterdag 25 oktober 2014

Zijn kunstmatige zoetstoffen veilig?

Midden september verscheen er een Israëlisch onderzoek in Nature dat in de media werd samengevat met ‘kunstmatige zoetstoffen geven muizen en mensen een grotere kans op diabetes type 2’. Dat werd veroorzaakt door een verandering van de samenstelling van darmbacteriën.

Muizen
Aan het drinkwater van gezonde muizen voegden de onderzoekers een van drie veel gebruikte zoetstoffen toe: sacharine, sucralose en aspartaam. Vooral de muizen die sacharine kregen hadden na elf weken hogere bloedsuikerspiegels. Dit is een aanwijzing voor een verminderde glucosetolerantie, dat een voorteken van diabetes 2 kan zijn.

Tijdens een vervolgexperiment waarbij de darmflora door antibiotica werd aangetast, bleek dat de darmbacteriën een rol speelden. Omdat de darmbacteriën van muizen die zoetstof hadden ingenomen sterk leken op de darmbacteriën van muizen die dik waren geworden door te veel te eten, kon worden geconcludeerd dat de darmbacteriën een rol speelde bij de verhoging van de bloedsuikerspiegel. 
Voor mensen hebben we niet veel aan de conclusies over muizen. Muizen reageren eenmaal anders dan mensen.

Mensen 
De onderzoekers vroegen 381 vrijwilligers of ze zoetstof gebruikten. De zoetstofgebruikers bleken gemiddeld dikker te zijn en een hoger bloedsuikergehalte te hebben dan niet-gebruikers. Dat hoeft geen bewijs te zijn dat je van zoetstoffen dikker wordt. Het kan best zo zijn dat deze mensen al dikker waren en daardoor zoetstof gebruikten om af te vallen. Energie inname en overgewicht zijn vermoedelijk confounders, waardoor geen causale conclusies kunnen worden getrokken tussen het gebruik van zoetstoffen en gewichtstoename en/of diabetes.

Maar personen met overgewicht onderrapporteren hun energie inname. Als je prospectieve onderzoeken niet corrigeert voor energie inname wordt bij gebruik van kunstmatige zoetstoffen wel degelijk een verhoogd risico op diabetes gevonden. Het lijkt er daarom op dat wellicht een waarschuwing voor kunstmatige zoetstoffen op zijn plaats kan zijn.

Daarna kregen zeven mensen een week lang de maximaal toegestane hoeveelheid sacharine. Dit is voor volwassenen de hoeveelheid van maximaal zestien glazen frisdrank per dag. Aan het eind van de week hadden vier van hen hogere en drie iets lagere bloedsuikerspiegels. Dat je bij 4 van 7 mensen glucose intolerantie kunt opwekken via modulatie van darmflora is ook zonder controlegroep opvallend. Het verwachtte aantal is immers nul. Jaap Seidell schrijft ergens dat hij geen moeite heeft met het aantal proefpersonen en de afwezigheid van een controlegroep. ‘De klassieke overvoedingsexperimenten van Horton, Salans en Sims die de basis zijn voor de huidige fysiologische inzichten zijn ook maar met een paar vrijwilligers uitgevoerd; de Nobelprijs voor de werking van insuline werd toegekend aan Banting en Best gebaseerd op experimenten bij een paar honden.’

Meerdere onderzoeken 
Uit een kleinschalig onderzoek kun je hypotheses formuleren. Maar voor algemene aanbevelingen zijn meer onderzoeken nodig. Die voorzichtigheid met zoetstoffen is dus niet alleen gebaseerd op het Nature onderzoek. Ook  dit onderzoek ondersteunt dat.

Ook Robert Hoenselaar vond een aantal onderzoeken die een aanwijzing zouden kunnen zijn dat voorzichtigheid geboden is: dit onderzoek, dit onderzoekdit onderzoek en dit onderzoek.

Andere aspecten
Mensen gaan lightdranken compenseren door de gedachten dat ze met een zoetje goed bezig zijn en dan dus wel een koekje kunnen eten. Deze compensatie kan tot gewichtstoename leiden. Tenslotte ondersteunen zoetstoffen de voorkeur voor zoet.  Als er geen zoetstof voorhanden is, is dat dus de voorkeur voor suiker. Bovendien zijn lightdranken  slecht voor het tandglazuur. 

Conclusie
Vanuit het voorzorgsprincipe zou de conclusie zijn om suikerhoudende dranken te mijden. De bewering ‘er is geen link tussen zoetstoffen en diabetes’ is momenteel net zo onwaar als  ‘zoetstoffen veroorzaken diabetes’. Omdat we het (nog) niet goed weten zou mijn advies zijn dit ook te communiceren. 

Praktisch
Als je dorst hebt, drink dan water of thee zonder suiker. En vermijd frisdrank.