zaterdag 25 februari 2017

Wetenschap is georganiseerde kennis

Van de zomer keek ik naar de laatste uitzending van kijken in de ziel. Dit jaar werd gesproken met toonaangevende wetenschappers. Het sprak me enorm aan. Na de uitzending voerde ik een discussie via twitter die hierbij aansloot.

Ik ben als recent afgestudeerd klinisch epidemioloog zelf zeker geen toonaangevend wetenschapper. Maar misschien juist daarom stel ik mezelf regelmatig de vraag van het nut van de wetenschap. Voor mijn master vond ik wetenschap maar star en daarom saai. Ik kan over mijn eerdere standpunt nu erg lachen. Ik vind wetenschappers helemaal niet saai of wellicht ben ik wel saaier geworden ;) Omdat ik wel altijd bleef vragen en onderzoeken ging ik toch een master volgen en leerde ik dat mijn standpunt over wetenschap veel te kort door de bocht was. Ja ik beken!

Wetenschap is geen mening maar het zijn afspraken op welke wijze je wetenschappelijk onderzoek samenvat. Ergens een onderzoek opzoeken dat jouw mening bevestigt heeft niets met wetenschap te maken. Nee, dan kijk je naar al het beschikbare onderzoek en weegt die af. Daarbij kijk je ook naar de opzet van het onderzoek en dat betekent dat je ook de statistiek beoordeelt. En beseft dat onderzoek over dieren niets zegt over mensen.

En het ene vak is niet het andere vak. Voeding is zo complex dat het lastig is stellige conclusies te trekken. In je lichaam vinden zoveel interacties plaats. Welke zijn relevant en welke niet? Maar ook is voeding in het ene land anders dan in het andere land. Ook zijn er praktische knelpunten, bijvoorbeeld pinda's en noten worden in onderzoek vaak samengevoegd omdat mensen het ook zo gebruiken. Maar de samenstelling is heel anders, dus om een goede conclusie te trekken zou een splitsing van de gegevens de voorkeur hebben. Resultaten zijn hierdoor moeilijk te vertalen naar het effect in de dagelijkse praktijk. Dat betekent echter niet dat er totaal geen conclusies getrokken kunnen worden. Want die trek niet alleen op basis van goed onderbouwd onderzoek maar o.a. ook door te kijken naar wat er bekend is over fysiologie/pathologie.

Kun je dan alleen adviezen geven op basis van wetenschap? Nee dat lijkt me redelijk onmogelijk. Alleen al uit praktische overwegingen. Het moet ook nog leiden tot een smakelijk voedingspatroon, dat ook op de langere termijn praktisch te gebruiken is. Wel is wetenschap een mooie basis: georganiseerde kennis om op voort te borduren. En dat voortborduren betekent bijna ongemerkt dat je steeds meer een mening in plaats van feit geeft. Wat mij betreft is dat niet per se erg zolang je er maar wel bewust van bent. Ik zeg in mijn les regelmatig: 'ik denk dat het zo zou kunnen zijn, maar let op dit is mijn hypothese die logisch klinkt maar dus niet bewezen is.' Mijn eigen hypotheses zijn nooit stellig maar meer in de vorm van 'het zou kunnen zijn dat'.

Zo was ik vrijdag via twitter betrokken bij een discussie over zoetstoffen. Het huidige  wetenschappelijke standpunt is dat het veilig is. Maar veilig is niet hetzelfde als dat je het nodig hebt. En hier en daar verschijnen er andere onderzoeken. Dus mogelijk zal het standpunt in de toekomst wijzigen. Zo genuanceerd leg ik dat ook uit in mijn lessen. Dat consumenten dat minder genuanceerd doen vind ik logisch. Maar dat iemand die opgeleid is als klinisch epidemioloog (en niet werkzaam in voeding) schrijft 'alle zoetstoffen zijn killers voor onze darmflora: daarom mijden als de pest of accepteren dat je er ziek van wordt' vind ik apart. En ook 'het wrange is dat je er dikker van wordt dan van suiker'. Dat zou kunnen maar is nog geen evidence based standpunt. Het eindigt met 'nou......lees eens een stukje......succes met de sweeteners'. Ik las de stukjes die er in de linken stonden maar in die stukjes stond 'het zou wellicht kunnen dat....'. Als klinisch epidemioloog kun je daar niet van maken 'het is zo dat....'. Mag je dan als wetenschapper alleen maar wetenschap samenvatten en niets meer vinden. Wat mij betreft wel maar het is wel zo helder als je dan communiceert dat je persoonlijke menig anders is dan de huidige stand van zaken. Een persoonlijke mening mengen met wetenschappelijk bewijs helpt niemand verder.

En eigenlijk ben ik ook van mening dat je als wetenschapper je beter bezig kunt houden met je eigen vakgebied en alleen daar een openbaar standpunt over in neemt. Als procestechnoloog weet je alles van hoe je een product maakt, maar heb je niet geleerd om een goed onderbouwd voedingsadvies te geven. Dan lees je ineens van een procestechnoloog dat je minder koolhydraten moet eten. Leuk wellicht zo'n persoonlijke mening voor vrienden, maar niet onderbouwd door de huidige stand van zaken in de wetenschap voor gezonde mensen. Voor mensen die insulineresistent zijn of diabetes hebben ligt dat wel iets anders. Het is relevant dat we dit niet vergeten.

Studenten vragen me dikwijls waarom ze wel zouden moeten geloven wat ik zegt. Ik wil helemaal niet dat mijn studenten mij geloven ;). Wel wil ik graag dat ze en zelf leren voors en tegens af te wegen, zodat ze keuzes kunnen maken en kunnen overzien wat de gevolgen zijn van deze keuzes. En dat duidelijk aan hun klanten uit kunnen leggen. Als mensen geïnformeerd zijn, kunnen ze zelf immers beter kiezen. Ik weet best veel van voeding, maar lang niet alles. Ik heb echter wel een uitstekend netwerk waarmee ik goed kan sparren. En daar maak ik vaak dankbaar gebruik van.

En nee, echt niet alles is met wetenschap te verklaren. Maar soms is het best handig dat er wetenschap bestaat waarmee je 'fantasie-hypotheses' redelijk eenvoudig kunt weerleggen. Wetenschap heeft een dimensie toegevoegd aan mijn kijk op mijn vak en dat geeft me energie. Mijn adviezen/lessen zullen altijd evidence based zijn. Dat betekent een afweging van wetenschappelijke feiten, klinische blik en minstens zo belangrijk 'de wens van de adviesvrager'. Mensen komen niet in een voedingspraktijk om de beste wetenschapper te worden, maar om te leren hoe ze een en ander in hun dagelijkse leven kunnen implementeren.

zaterdag 18 februari 2017

Franse kinderen eten alles

Laatst las ik een boek dat een uitstekend beeld geeft over de eetcultuur in Frankrijk: 'French kids eat everything'. Leerzaam als je kinderen op wil voeden. En nee, in Nederland kun je dat niet zo doen, maar je kunt mogelijk wel iets opsteken van deze aanpak. En stiekem vind ik het boek zelf ook zo leuk omdat ik van de Franse cultuur houd. Ik vond het dan ook jammer dat ik het boek alleen in het Engels kon kopen.

Ik heb een aantal keren leidinggegeven aan kinderkampen met Nederlandse en Franse kinderen. Ook deed ik dat een keer in Frankrijk. Voor Nederlandse begrippen was het zeker voor een kinderkamp fantastisch wat we dagelijks aten. De avondmaaltijd bestond uit drie zorgvuldig bereide gangen. Uiteraard kregen we er ook wat stokbrood bij. Dat stokbrood zei alles over het verschil in eetcultuur. De Franse kinderen aten de maaltijd met een klein beetje brood (zoals het bedoeld was). De Nederlandse kinderen aten niet of nauwelijks van de maaltijd en aten alleen maar wit stokbrood, tot afgrijzen van de Fransen. Als ik deze ervaring niet zou hebben gehad zou dit boek bij mij niet geloofwaardig over zijn gekomen. Nu wel: het leven in Frankrijk verschilt echt als dag en nacht met ons leven in Nederland.

Karin, de schrijfster komt uit Amerika en is getrouwd met een Fransman. Toen haar kinderen een paar jaar oud waren, verhuisden ze van Vancouver naar Frankrijk. Het leek haar zo mooi in Frankrijk. Maar wat viel dat tegen, juist vanwege die Franse eetcultuur. Na een jaar gaven ze het op en gingen weer terug naar Amerika. 

In Frankrijk bepalen niet de kinderen, maar de volwassenen wat kinderen eten. Eten is iets wat heel serieus genomen wordt en het is dan ook onvoorstelbaar dat kinderen zonder proeven zeggen dat ze iets niet lusten. Dat wordt in Frankrijk niet geaccepteerd!  Je hoeft het niet lekker te vinden, maar je moet het wel proeven. Als ouder ben je verantwoordelijk dat je kind leert om bewust te proeven. Daar is in Frankrijk geen enkele discussie over en dat levert dan ook geen problemen op.

Een belangrijke andere spelregel is dat voeding geen emotionele vulling is, maar een sociale aangelegenheid. Aan tafel eet je goed zonder afleiding en tussendoor niet. Eten wordt in de opvoeding niet gebruikt om kinderen te chanteren.

Eet gevarieerd en maak je maaltijden zelf met onbewerkte producten: eet groenten van alle kleuren en eet in een week nooit dezelfde maaltijd. Besteed tijd aan, zowel het maken als het eten van de maaltijd. Snacks zijn maximaal éénmaal per dag toegestaan en nooit binnen een uur voor de maaltijd. 

Deze regels worden in Frankrijk in alle sociale klasse toegepast. Regels klinken in onze oren wellicht wat dwangmatig. Maar hoe gaaf is het dat je kinderen een 'eetbewustzijn' leert? Wat kunnen we daar in Nederland van leren?

zondag 12 februari 2017

Nakd: is dat echt een verantwoord tussendoortje?

We snappen steeds minder van voeding en dat geldt ook voor marketeers. Gisteren zei iemand 'commerciële mensen hebben te weinig productkennis en maken daardoor commercials die niet kloppen met de feiten'. Dat beseffen ze zelf dus niet eens.

Zo is de nieuwste marketingkreet 'zonder toegevoegd suiker'. Dat klinkt of dat een apart soort suiker is. Maar suiker is suiker. Voor de meeste mensen is het verstandig minder suiker te gebruiken. Dat geldt voor alle suikers in het totaal. En nee dat betekent niet dat ik je afraad om fruit (in normale hoeveelheden) te eten. En dat koekje kun je inderdaad beter laten liggen ;)

Waar ik me echter bezorgd over maak is dat er steeds meer producten worden ontwikkeld waarin kristalsuiker wordt vervangen door gedroogd fruit en deze producten dan daardoor ineens gezond worden genoemd.

Maar:
  • Of iets gezond is hangt van je hele voedingspatroon af en niet alleen van suiker.
  • Gezond is mede afhankelijk van de hoeveelheid. Dat betekent dat een appel beter is dan een koekje, maar een koekje beter is dan 20 dadels;
  • Ook een gezonde(re) keuze kan te veel kcal bevatten en is dus geen handige keuze als je op je gewicht wil letten. Een tussendoortje bevat als vuistregel zo’n 75 kilocalorieën;
  • Mensen denken soms dat je gezondere keuzes onbeperkt kunt eten, dat is dus niet zo.
Nakd
De suggestieve teksten op de site van Nakd spreken mij niet aan. 'Het zijn veganistische fruitrepen zonder gluten, melk of toegevoegde suikers.' Iets zonder gluten of melk is handig als je daar niet tegen kunt. De meeste mensen kunnen dat echter wel. De zin ‘bevat uitsluitend de natuurlijk voorkomende, niet-geraffineerde suikers uit fruit. Niets is toegevoegd of verfijnd.’ betekent werkelijk niets. Je hoofd kent het verschil tussen natuurlijke en geraffineerde suikers, je lijf niet. Voor je lijf is suiker suiker.  De tekst ‘kan gebruikt worden als eén van je 5 dagelijkse porties fruit en groenten’ is niet juist. Het advies van het Voedingscentrum is per dag maximaal 20 gram gedroogd fruit te gebruiken in verband met het hoge suikergehalte en niet als vervanging van ‘gewoon’ fruit.

Nakd-repen zijn repen met een combinatie van gedroogd fruit en noten.
Overzicht gemiddelde voedingswaarden Nakd-repen

Soort
Portie
(gram)
Energie
(kcal)
Suikers
(gram)
Vezels
(gram)
Vet
(gram)
Eiwit
(gram)

Glutenvrij
12 smaken
35
142
15,0
2,2
6,9
3,2
Crunchrepen
5 smaken
30
105
13,6
2,0
2,5
5,5
Nibbels
7 smaken
40
138
20,4
1,5
4,8
2,8
Bits
3 smaken
35
133
15,3
2,8
3,9
3,2
Rozijnen
4 smaken
25
  68
17,3
0,5
0,1
0,5
Oatie repen
4 smaken
30
103
12,8
1,9
2,1
2,0

Overzicht gemiddelde voedingswaarden van alternatieve keuzes

Soort
Portie
(gram)
Energie
(kcal)
Suikers
(gram)
Vezels
(gram)
Vet
(gram)
Eiwit
(gram)

Appel m schil
135
81
14,0
2,7
0,3
0,4
Noten z zout gemengd
15
97
  0,7
0,9
8,3
3,2
Ontbijtkoek
30
92
11,2
1,1
0,4
0,9


Als je op basis van suikergehalte zou kiezen, kies je noten en daarna ontbijtkoek. De vraag is dan of je de beste keuze maakt. Dat ligt ook aan je persoonlijke doel. Noten zijn een prima keuze, hoewel je er vanwege het aantal kcal niet te veel van moet eten. Maar ontbijtkoek is voornamelijk een hap suiker en levert verder weinig voedingsstoffen. Daarvoor kun je kijken naar vezels, vet en eiwit. Als die zijn toegevoegd wordt de suiker in de rest van je voeding geleidelijker opgenomen. Ook blijft het belangrijk om niet te veel kcal binnen te krijgen.

De repen van Nakd zijn samengesteld uit gezonde voedingsmiddelen, maar de meeste repen bevatten voor een tussendoortje (te) veel energie en meer suiker dan een appel. Waarom zou je dan niet gewoon een appel of wat noten eten? Af en toe een reep kan als je dat lekker vindt passen in een gezond voedingspatroon, maar wen je zelf niet een ongezonde gewoonte aan door elke dag of zelfs meerdere malen per dag zo'n reep te eten omdat je denkt dat ze zo gezond zijn.

vrijdag 3 februari 2017

Heb je iets aan de EkoPlaza-app?

Een aantal mensen vroeg me wat ik van de gratis EkoPlaza-app vind. Ik ontdekte dat deze alleen beschikbaar is op de nieuwste Iphone, die ik zelf niet heb. Ik zocht mensen die wel zo’n Iphone hebben.

De app die bestaat uit een aantal onderdelen: aanbiedingen, boodschappen, inloggen, ingrediëntenscanner, vind een winkel en klantenservice. De onderdelen inloggen, boodschappen, vind een winkel en klantenservice gaan over EkoPlaza. Je kunt je boodschappenlijstje en favorietenlijstje maken voor wat je bij EkoPlaza wilt kopen. Je kunt je boodschappen op 100 afhaalpunten of thuis laten bezorgen.

Verder bevat de app een ingrediëntenscanner. Je kunt met die scanner producten in alle supermarkten scannen op verborgen E-nummers en plastics (voor cosmetica). Dit werkt met een stoplichtensysteem. De scanner is een helpfunctie die je beter inzicht geeft in wat je eet. Erik Does, de algemeen directeur wil daarmee aantonen hoe misleidend etiketten zijn. Ik weet zelf nooit zo goed wat dat betekent. Wettelijk is immers verplicht op het etiket te schrijven wat er in zit. Wat kan daar misleidend aan zijn?

Ik bekeek een paar teksten over E-nummers in de app (zie onderaan deze blogpost). E-nummers zijn goedgekeurde stoffen waar consumenten onterecht bang voor worden gemaakt. Wel is het zo dat het vanwege ander aanwezige voedingsstoffen goed is om zoveel mogelijk te kiezen voor onbewerkte voeding. Ook is het goed om de zoete smaak te beperken en dat geldt dus ook voor zoetstoffen. Het is echter niet zo deze stoffen allerlei ziektes  veroorzaken zoals de app vermeldt. Het is sowieso erg vaag dat de ziektes niet specifiek worden genoemd. Daaruit kun je al de conclusie trekken dat het om meningen gaat in plaats van feiten.

Er wordt vermeld of het bewuste E-nummer van synthetische of natuurlijke oorsprong is. Geen idee wat je daaraan hebt, aangezien een E-nummer een E-nummer is! 

Iemand scande voor mij twee producten bij een andere supermarkt. Dit was om te kijken hoe het werkt. Het zijn twee willekeurige producten. Maggi Rundvleesbouillon

De scanner gaf dus rood aan voor E150, E621, E 627, E631 en oranje voor E101. Ook scande hij Struikgele paprikasoep  Dat is volgens de app EkoPlaza-proof: er wordt niets rood. Ik betwijfel of EkoPlaza dit product daadwerkelijk zou adviseren ;)

Ik vind het verdrietig dat er mensen denken dat je op basis van E-nummers de gezondheid van voeding vaststelt en zodanig een app ontwikkelt. 

Een app zou in mijn visie feiten weer moeten geven en geen meningen. In de biologische winkel zijn prima producten te koop, denk bijvoorbeeld aan het uitgebreide assortiment van granen. Maar dat ze een goede keuze zijn heeft voor mij weinig/niets te maken met het al dan niet aanwezig zijn van E-nummers.  

Binnenkort verschijnt de 'testapp' van het Voedingscentrum. Ik ga er vanuit dat deze wel feitelijke informatie geeft op grond waarvan consumenten kunnen kiezen. Als consument heb je meer aan feitelijke informatie zodat je zelf keuzes kunt maken die het beste bij jou passen. 

Hieronder een aantal E-nummers zoals ze in de app van EkoPlaza staan
Geen van de onderstaande E-nummers zijn toegestaan in biologische voeding. Dat geldt dus ook voor stevia. De tekst tussen haakjes staat niet in de app maar heb ik zelf toegevoegd op basis van de informatie vanFood-info.

E101 Riboflavine (vitamine B2), gele kleurstof uit verschillende gisten.
(ADI tot 0,5 mg/kg lichaamsgewicht)

E150c Ammoniakaramel, gebrande suiker, bruine kleurstof. Als E-nummer chemisch bewerkt tot kleurstof.
(ADI tot 200 mg/kg lichaamsgewicht)

E621 Natriumglutamaat, synthetisch natuurlijk aminozuur, smaakversterker. Bekend onder de naam MSG. Dit E-nummer staat bekend als smaakmaker die de gezondheid negatief kan beïnvloeden. Mag niet in babyvoeding (jonger dan 3 maanden) worden gebruikt.
(Glutaminezuur en glutamaten komen van nature in hoge concentraties voor in oude kaas, moedermelk, tomaten en sardientjes)

E627 Natriumguanylaat, natuurlijk, smaakversterker. Kan bij overgevoelige reacties astma en oedeemvorming veroorzaken. Verdacht van het veroorzaken van hyperactiviteit bij kinderen. Mag niet in babyvoeding (jonger dan 3 maanden) worden gebruikt.
(Personen met astma kunnen heftig reageren op gualylzuur en guanylaten. Gebruik wordt ontraden bij personen met jicht, omdat guanylaten in purines worden omgezet. De gebruikte concentraties zijn echter zo laag, dat er waarschijnlijk geen effect te merken zal zijn)

E631 Natriuminosinaat, natuurlijk, smaakversterker. Vooral gewonnen uit vlees en sardines.
(Personen met astma kunnen heftig reageren op inosinezuur en inosinaten. Gebruik wordt ontraden bij personen met jicht, omdat inosinaten in purines worden omgezet. De gebruikte concentraties zijn echter zo laag, dat er waarschijnlijk geen effect te merken zal zijn)

E950 Acesulfaam-K, synthetische zoetmaker, omstreden E-nummer wat met verschillende ziektes in verband wordt gebracht. Uh, dat klopt niet.

E951 Aspartaam, synthetische zoetmaker, omstreden E-nummer wat met verschillende ziektes in verband wordt gebracht. Uh, dat klopt ook niet.

E 961 Steviolglycosiden, natuurlijke zoetstof. 300 x zoeter dan suiker. In onnatuurlijke vorm niet toegestaan in bio. Dat is niet juist, stevia is in voeding alleen toegestaan in de vorm van steviolglycosiden en als E-nummer dus (in geen enkele vorm) toegestaan in biologische voeding. Dit is het enige E-nummer dat groen is. Geen idee waarom, want de ADI is tienmaal zo weinig als bij aspartaam dat rood is.

E967 Xylitol, synthetische zoetmaker, omstreden E-nummer wat met verschillende ziektes in verband wordt gebracht. Uh, dat klopt ook niet.

zondag 29 januari 2017

Het echte verhaal maakt je merk!

Gisteren liep ik Het Lokaal binnen om brood te kopen. Bij de ingang werd ik aangesproken met de zin 'dit is gezonde chips'. Ik fronste mijn wenkbrauwen en antwoordde 'gezonde chips?' Ja zei de aardige jongen 'het bevat geen gluten, allergenen en e-nummers.' Mijn gezicht werd nog iets expressiever op dat moment. Arme jongen! Ik vroeg hem waarom hij dit allemaal zei. Hij was erg jong en had dit uiteraard niet zelf bedacht. Hij zei uiteindelijk 'dit is wat de klant wil horen.'

Denk je dat werkelijk vroeg ik hem. Waarom vertel je niet gewoon dat het heerlijke chips zijn? En toen gebeurde er wat. Hij hield op met de zinnen die hij uit het hoofd had moeten leren en vertelde het echte verhaal. Een verhaal dat veel beter was!

Het aardappelbedrijf was op zoek naar extra activiteiten en zo ontstond het idee om chips te maken. En uiteraard chips die echt heel lekker zijn. Toen hij zijn ware verhaal vertelde geloofde ik hem direct. Zijn chips zijn heerlijk!

Wat kunnen grote bedrijven veel leren van deze jongen. Ik heb geen moment de intentie gehad de jongen het lastig te maken. Dat deed ik wél om hem uit te dagen zijn authentieke verhaal te vertellen. Dat zelfde deed ik deze week ook bij Arla, maar die kunnen niet wat deze onervaren jongen wel kan. Arla is namelijk druk met het verzinnen van een mooi klinkend verhaal, aangezien het authentieke verhaal al te lang ontbreekt. Voor deze jongen heb ik een enorm respect, want hij kan wat grote bedrijven niet meer kunnen.

En Arla en ook andere bedrijven die nu heel erg bezig zijn met clean label: stop zo snel mogelijk met dit marketingtrucje en ga weer eens oprecht luisteren naar de klant. Niet naar wat een paar mensen zeggen, maar het verhaal achter het verhaal. Dat vinden jullie moeilijk, hè? Ik ben er voor consumentenbelang en wil jullie graag helpen de consument te bereiken op een manier die niet alleen aanspreekt, maar ook inhoudelijk klopt.

Aanvulling 30 januari 2017
Ik stuurde een mail naar Hoeksche Chips met de vraag of ik hun naam zou noemen. Dat wilde Hoeksche Chips graag. Maar wat vooral zo treffend was in hun reactie was dat ze het ook als leerpunt zagen 😄 Ze schreven (vertaald in mijn eigen woorden) 'Helaas hebben de jongens die de opleiding marketing gedaan hebben nog steeds het idee dat je moet vertellen hoe goed het product is, maar het gaat er echter waarom je iets doet. Dat is juist wat wij kunnen en willen. Dank voor je wake-up call!' De wereld verandert door voorlopers als dit bedrijf die willen blijven verbeteren. Dit soort reacties motiveren mij om nooit te stoppen met mijn missie om zoveel mogelijk transparantie te bereiken voor de consument.