zondag 1 juli 2012

De voedselzandloper

Ik had al veel gelezen over het boek en nu heb ik dan zelf ook eindelijk gelezen. Best lastig om in een paar woorden te zeggen wat ik ervan vind. De toon van het boek is populair, waardoor het veel mensen aan zal spreken.

Het boek is geschreven door Kris Verburgh, arts en onderzoeker. Kris verdiept zich momenteel in neurowetenschap en biogerontologie (wetenschap van veroudering). Het boek lijkt wetenschappelijk onderbouwd. Er zit een uitgebreide notenlijst in. Toch (hoewel ik dat niet helemaal kan beoordelen en ook zeker niet alle noten heb bekeken) heb ik de indruk dat juist de onderzoeken gekozen zijn die passen bij de conclusie die in het boek uitgedragen worden. Wat ik opmerkelijk vind is dat er veel onderzoeken met dieren worden besproken en dat daar met zo’n stelligheid conclusies over mensen aan worden verbonden. Dat lijkt me echt veel te kort door de bocht. Door de manier waarop hij beschrijft dat hij wetenschappelijk te werk gaat, suggereert hij dat hij DE waarheid schrijft. Voeding heeft zoveel aspecten dat er echter geen voedingspatroon bestaat dat het enige juiste is.

Opmerkelijk is dat Kris verwijst naar de voedingspiramide van Harvard maar tegen granen (behalve havermout) is. Granen vormen echter in deze piramide de basis. Hij lijkt lukraak te kiezen voor argumenten die zijn mening ondersteunen in plaats van alle elementen mee te nemen. 

In de ondertitel van het boek staat ‘over afvallen en jonger blijven’. Dat zijn nu eenmaal de termen om een boek te kunnen verkopen. Het boek gaat over hoe je gezonder oud en wellicht ouder kunt worden. En dat kun je realiseren door calorierestrictie. In zijn visie zou iedereen daarvoor ongeveer een kwart minder moeten gaan eten als dat hij/zij gewend is. Ik denk dat daar zeker iets in zit.

De basisgedachte dat je door middel van een een gezond voedingspatroon ziektes kunt voorkomen spreekt me zeker aan. Dat Kris in het boek voor een zandloper kiest spreekt me ook aan: onder de producten die passen in een gezond voedingspatroon en boven de producten die hierin niet/minder passen. Wat hij gezond noemt, vind ik soms moeilijk te volgen. Maar een dergelijke indeling op zich vind ik voor de dagelijkse praktijk verhelderend.

Kris hanteert drie basisprincipes:
1.     suikers zijn niet ongezond: ze zijn zeer ongezond;
2.     kijk uit met eiwitten;
3.     vetten zijn gezonder dan gedacht.

Hij is voorstander van het beperken van koolhydraten. Voor veel mensen in deze tijd is door insulineresistentie een stabiel bloedglucosegehalte een probleem. Het kan dan zinvol zijn om de inname van koolhydraten te beperken.  En als je koolhydraten eet, koolhydraten te eten die langzaam worden opgenomen (met een lage glycemische lading). Kris een groot fan van havermout. Ik heb niets tegen havermout, maar ik geef de voorkeur aan variatie: afwisseling van alle soorten volkorengranen.

Het gedeelte over eiwitten kan ik onvoldoende beoordelen. Ik ben zelf zeker geen voorstander van enorme hoeveelheden eiwitten maar of dat werkelijk zo slecht is als dat Kris zegt, geen idee.

We zouden meer omega 3 vetzuren moeten eten. Dat zit in vette vis, noten en lijnzaad. Ja dat is voor de meeste mensen waar. 

Kris noemt een aantal dranken die geschikt zijn. Ik ga op twee dranken in. Versgeperste vruchtensap, een vreemde aanbeveling als je eerder constateert dat insulineresistentie steeds vaker een probleem vormt. Drink daarom liever geen vruchtensap, maar eet de hele vrucht. Kijk uit met sojamelk. Zeker bij kinderen die allergisch zijn voor melk. Over een melkallergie kun je heen groeien. Over een soja-allergie echter niet. Dat moet je dus echt voorkomen, want in heel veel voedsel wordt tegenwoordig soja verwerkt. Sowieso is Kris dol op soja. Ik denk dat we nog onvoldoende weten van soja om dat actief te promoten. Bovendien ben ik een voorstander van variatie en dat betekent dus dat ik elke dag soja op het menu niet zo’n goed idee vind.

Zon vindt Kris niet gezond. Ik zie dat ook wat anders. Af en toe wat zon lijkt mij goed voor onze gezondheid (en de opbouw van vitamine D). En uiteraard bedoel ik daarmee niet bakken in de zon.

In het boek word gezegd dat fructose minder belastend zou zijn dan glucose. Ja de glycemische index is lager, maar ook fructose wordt uiteindelijk in je lichaam in de lever omgezet in glucose. Dit betekent niet dat je geen fruit zou moeten eten. Fruit met een lagere glycemische index heeft de voorkeur. Druiven zijn daarom bijvoorbeeld minder geschikt.

Waarom het eten van rood vlees in gematigde hoeveelheden ongezond zou zijn is me niet duidelijk geworden. Zo’n twee keer per week 100 gram lijkt mij geen probleem (tenzij je liever geen vlees wil eten).

Kris vind dat je beter naar de verhouding kalium en natrium kunt kijken dan alleen naar zout (waar natrium in zit). Dat ben ik met hem eens.

Sporten zou bij overgewicht weinig zin hebben, maar is wel gezond. Sporten lijkt me het kader van overgewicht zinvol om je fitter te voelen. Hiervoor is ook de intensiteit van belang. Wel met de kanttekening dat het moet passen bij je gezondheid. Als je een groot overgewicht hebt en futloos bent, heeft het bijvoorbeeld meer zin (in eerste instantie) om te gaan wandelen dan te gaan hardlopen.

Er staat  heel veel in het boek. Ik heb geprobeerd de belangrijkste elementen eruit te halen. Mijn eindconclusie kort samengevat: er staan een aantal inzichten in die handig kunnen zijn. Het spreekt me aan dat zijn adviezen gericht zijn op gezondheid in plaats van afvallen. De details deel ik lang niet allemaal en vind ik ook moeilijk toepasbaar omdat het voor veel mensen ver weg staat van hun dagelijkse voedingspatroon. Als je graag leest over voeding is dit een boeiend boek om te lezen. Als je graag wat gezonder wil eten en je voedingspatroon bestaat nu uit een gemiddeld Nederlands menu, dan kan dit boek zonder hulp je waarschijnlijk onvoldoende helpen om nieuwe weloverwogen keuzes te maken.

En nog een persoonlijke aanvulling: ik voel meestal goed aan wat wetenschappelijk juist en onjuist is, maar kan dat naar mijn mening* nog onvoldoende onderbouwen. Daarom ga ik in september starten met de master master Evidence Based Practice bij het AMC.

* dat betekent niet dat ik nu niets onderbouw, maar ik leg de lat voor mezelf elke keer weer wat hoger :-)

Aanvulling
Kris Verburgh weet het verschil tussen een correlatie en een causaal verband niet. Hoe is het dan mogelijk dat er mensen zijn die denken dat dit boek wetenschappelijk onderbouwd is?