maandag 29 oktober 2012

Hoe natuurlijk is stevia?

We worden overspoeld door informatie over hoe natuurlijk stevia is. Natuurlijk wordt gebruikt om een product zoveel mogelijk te verkopen. Dat hoeft niet te betekenen dat het product onbewerkt is. Als natuurgeneeskundige houd ik van producten waarmee zo min mogelijk wordt 'gerommeld'. Eerder schreef ik al dat ik stevia te weinig natuurlijk vond. Dat gaf een lawine aan reacties. De reacties waren wisselend. Maar veel mensen noemden me te streng. In mijn praktijk ben ik eigenlijk helemaal niet streng. Ik vind echter wel dat mensen die me betalen ervan op aan moeten kunnen dat ik de juiste feiten verstrek. Ik ben daarom toch nog een keer op zoek gegaan naar de details.

Er zijn verschillende manieren om stevia te gebruiken:
  • de blaadjes zelf, die hebben een smaak die iets weg heeft van zoethout;
  • stevia-concentraat (waterbasis) of stevia-tinctuur (alcoholische tinctuur van plant of concentraat), stevia-extract (gedroogd wit poeder). Het kan wat bitter smaken.
Deze vormen zijn nauwelijks bewerkt en zou je (min of meer) natuurlijk kunnen noemen. Het lijkt overigens meer op fytotherapie dan op voeding.

De plant Stevia rebaudiana Bertoni wordt momenteel beschouwd als een niet toegelaten nieuw voedingsmiddel en mag dus niet toegevoegd worden aan voedingsmiddelen (niet als zodanig, ook niet in poedervorm.) Er is nog onvoldoende bewezen dat de plant niet toxisch is. De steviaplant als dusdanig of als poeder van de gedroogde bladeren mag niet gebruikt worden in voeding, niet in biologische maar ook niet in gangbare voeding.

Daarnaast wordt stevia verkocht in de vorm van steviolglycosiden. Bij voeding gaat het op de eerste plaats om een lekkere smaak. Dit geldt ook voor stevia. Stevia in de vorm van steviolglycoside heeft een vreemde smaak en wordt daarom vaak gecombineerd met andere kunstmatige zoetstoffen. Onze hersenen reageren mogelijk anders op zoetstoffen. Mijn voorkeur gaat uit naar een minder zoete smaak.

Er wordt hard aan gewerkt om de smaak te zuiveren, maar zuiveren betekent dat je de steviolglycosiden meer bewerkt en het dus minder natuurlijk wordt. In diverse EU-staten wordt de discussie gevoerd of steviolglycosiden nu wel of niet als natuurlijk mogen worden omschreven. Strikt genomen kun je niet zeggen dat steviolglycosiden natuurlijk zijn omdat ze geëxtraheerd zijn uit stevia. De extractie van stevia naar steviolglycosiden (zoals stevia verwerkt mag worden in voeding) vergt veel meer bewerking dan het maken van kristalsuiker.

Omdat steviolglycosiden erkend zijn als E-nummer E960 mogen ze niet gebruikt worden in biologische voeding. Additieven mogen in biologische voeding niet worden gebruikt, tenzij ze als uitzondering opgenomen zijn in de positieve lijst in bijlage bij de wetgeving. Voor E960 geldt dat niet. Dus ook als de steviolglycosiden geëxtraheerd worden uit biologische stevia mag dit niet gebruikt worden.

De etiketten bevatten veel fouten. Daarom nog een keer op een rijtje wat wel en niet is toegestaan.

Niet toegelaten
In voedingsmiddelen is niet stevia, maar stevia-extract steviolglycosiden (afkomstig van de bladeren van de stevia-plant) toegelaten. De termen ‘stevia’, ‘met stevia’, ‘met stevia-extract’ of ‘met stevia gezoet’ mogen dan ook niet op de verpakking gezet worden. Ook de omschrijvingen ‘met natuurlijke zoetstof’ en ‘gezoet met natuurlijke ingrediënten’ zijn niet toegestaan. Dit omdat stevioglycosiden niet ‘natuurlijk’ zijn, aangezien ze worden verkregen door de extractie via ethanol in de vorm van Rebiana A. Ze hebben E-nummer E960. ‘Natuurlijk gezoet’, ‘zoet van nature’, ‘zoete smaak van nature’ en ‘natuurlijke zoete smaak’ zijn ook niet toegestaan als deze slaan op de producten.

Wél toegelaten
‘Natuurlijk zoet’, ‘zoet van nature’, ‘zoete smaak van nature’ en ‘natuurlijke zoete smaak’ mogen wél op de verpakking gezet worden als ze slaan op de steviolglycosiden zelf. Ook toegelaten zijn de omschrijvingen ‘met zoetstof van natuurlijke oorsprong’ en ‘met zoetstof van plantaardige oorsprong’. Termen als ‘met steviolglycosiden’, ‘met steviolglycosiden uit stevia’, ‘met zoetstoffen uit stevia’ of ‘met stevia-extract steviolglycosiden’ mogen eveneens. Ook ‘met rebaudioside A’ is toegelaten, alleen als het gaat om de zuivere rebaudioside A (meer dan 95 procent zuiver).

Aanvulling 2 november 2015
De informatie in dit blog is nog steeds actueel.