maandag 20 oktober 2014

Maakt de burger gezondere keuzes door onduidelijke discussies?

Deze week was er een boeiende discussie bij de nachtcorrespondent.  Het onderwerp was hoe voedingsadviezen tot stand zouden moeten komen.  Kijken we uitsluitend epidemiologisch of  trekken we ook conclusies op basis van gezond verstand. Hierover ontstond een mooie discussie via twitter tussen Jaap Seidell, Stephan Peters en Dick Veerman van Foodlog. Deze discussie wordt ook op Foodlog gevoerd. 

Concreet ging het erom of je op basis van het huidige onderzoek kunt adviseren of frisdrankverkoop op scholen moet verdwijnen. Waarschuwing voor mijn gebruikelijke lezers: dit stuk gaat over hoe adviezen tot stand komen. Ik wil hier geen discussie voeren over wel of geen frisdranken, maar hoe we dat besluiten. Voor sommige van mijn volgers is dit een saai stuk.  Als je dat vindt, sla het dan over en lees al mijn andere posten.

Ongeveer twee jaar geleden werd er een onderzoek (o.a. van Jaap Seidell en Martijn Katan) gepubliceerd waaruit bleek dat kinderen slanker worden als ze anderhalf jaar lang limonade met zoetstof drinken in plaats van met suiker. Wetenschapsjournalist van Maanen stelde een aantal in mijn ogen relevante vragen over de conclusies. Van Maanen zegt dat je op basis van dit onderzoek geen definitieve aanbevelingen kunt doen. Jaap Seidell noemt dit via twitter methodologisch muggenziften en vindt dat je niet moet doorslaan en ook je gezonde verstand moet laten meewegen.

Dick Veerman zegt dat allebei  een beetje gelijk hebben.  En dat  juist Foodlog er is om in dit soort discussies tot een oordeel te komen. Jaap is dit met Dick eens. Stephan reageert daar echter op met deze tweet ‘Vraag is: vgl voedingswetenschap - topvoetbal: is Foodlog coach of VI International? Gaan we beter voetballen?’ en volgende tweets ‘Ik denk niet dat Foodlog de juiste host is omdat door insteek er niet naar antwoorden wordt gezocht maar discussie doel is...’ en ‘de toon vaak niet sympathiek is en op personen gespeeld wordt. Dat is gemiste kans.

Het gaat me niet om wie precies wat heeft gezegd. Maar het geeft zo mooi weer waar we tegen aanlopen als we de best mogelijke wetenschappelijke adviezen willen geven.  Ik vind uiteraard wetenschap van belang, maar het is minder eenduidig als dat je wellicht zou verwachten als buitenstaander.

Hans van Maanen heeft zuiver wetenschappelijk gelijk en stelt de goede vragen. Ik vond het eerder al opmerkelijk dan zijn vragen niet op prijs werden gesteld. De media was (statistisch gezien) veel te stellig met de conclusies die ze trokken over dit onderzoek. Maar als voedingsadvies alleen op epidemiologisch onderzoek wordt gebaseerd weten we eigenlijk nog bijna niets. Terwijl we fysiologisch eigenlijk best al redelijk wat weten.  Moeten we negeren wat we fysiologisch al weten of maken we daar gebruik van? Dat is niet zo’n eenvoudige vraag. Want wie stelt vast wat dan juist is. Dat is deels subjectief. Bij frisdrank met suiker zullen mensen die voedingsadvies geven grotendeels het wel met elkaar eens zijn dat we het beste kunnen adviseren om dit te beperken ook al is dat nog niet 100% duidelijk op basis van onderzoek. Maar bij sommige andere onderwerpen ligt dat toch wel wat anders. Denk bijvoorbeeld aan zoetstoffen die o.a. in frisdrank zitten. En wie bepaalt dan wat het advies is? En wanneer is het nog wetenschap en wanneer wordt de grens overschreden en geeft de wetenschapper een eigen mening in plaats van feiten. En juist over die onderwerpen waarover verschillend wordt gedacht wordt eindeloos op internet gepraat.

Maar hebben burgers hier ook wat aan? Ik denk niet dat de burger er ook maar iets mee opschiet. Niet met de discussie via twitter. Maar ook niet de discussies via Foodlog en andere media. Een aantal mensen wil laten zien dat ze de beste wetenschapper* zijn en gaan daarom enorm theoretische discussies voeren. Volstrekt onbegrijpelijk voor buitenstaanders en daardoor wekken deze discussies voornamelijk verwarring. Hoewel iedereen welkom is op Foodlog is er maar een select groepje inhoudsdeskundigen dat daadwerkelijk participeert aan het debat. Dan is er op Foodlog nog een extra handicap. Ongeacht welk onderwerp wordt besproken is er een persoon die altijd alles aan een overdaad aan koolhydraten linkt en daar oneindig de discussies mee verstoort.  Als mensen daar niet in mee gaan worden ze respectloos onderuit getrapt. Ik weet uit ervaring met mijn eigen blog dat dit soort gekrakeel veel lezers oplevert, extreem veel tijd kost maar inhoudelijk niets oplevert. Het gaat meer over mensen dan over inhoudelijke aspecten.

De inhoudsdeskundigen willen een respectvolle discussie met inhoudelijke argumenten. Als het goed is, gaat het hen niet om gelijk maar om tot de allerbeste begrijpelijke en bij voorkeur uitvoerbare adviezen te komen. Zodat het effect is dat mensen gezondere keuzes gaan maken. 

Persoonlijk wil ik graag inhoudelijk discussiëren, maar ik merk steeds vaker dat dat in ieder geval via sociale media zo goed als onmogelijk is. Als mensen hun zin niet krijgen in een discussie gaan ze naadloos over op beledigen van diegene waarvan ze de argumenten niet willen horen. Aanvankelijk had ik nog de illusie dat ik toch moest blijven proberen in contact te blijven. Inmiddels besef ik dat dit te idealistisch is. Emotionele mensen kun je niet bereiken met argumenten.

De afgelopen maanden sprak ik met een aantal voedingswetenschappers uit de industrie. Wat een verademing . Ik ben het echt niet altijd met hen eens maar zij willen oprecht een inhoudelijke discussie voeren en zijn er (uiteraard) niet op uit mensen te beledigen omdat ze toevallig een andere mening hebben.

Terug naar de oorspronkelijke discussie. Voedingsadvies zou wat mij betreft gebaseerd moeten zijn op een afweging van epidemiologisch onderzoek en gezond verstand.  Hoe goed ook bedoeld, ik denk niet dat het realistisch om elke burger bij deze afweging te betrekken. Dat is misschien jammer, maar democratie kan door slaan in oeverloos geklets dat tot niets leidt. Foodlog is daar voor mij een voorbeeld van. Je vraagt mij ook niet hoe je huis moet bouwen, omdat ik van funderingen en bouw echt totaal geen verstand heb en mijn menig er daarom niet toe doet om een goede beslissing te kunnen nemen.

Laten we als inhoudsdeskundigen onze verantwoordelijkheid nemen en het gemakkelijker maken voor burgers door samen te communiceren waar we het wel over eens zijn. We hebben geen superfood nodig, maar gezond verstand! Concreet: meer groenten en fruit en minder koek, snoep en snacks. En beperk ook frisdrank. Een simpele boodschap maar als het lukt om mensen daadwerkelijk zover te krijgen resulteert dit in gezondheidswinst.

* ik heb geen mensen voor ogen en bedoel hiermee in ieder geval niet Jaap, Stephan of Dick.