zaterdag 25 oktober 2014

Zijn kunstmatige zoetstoffen veilig?

Midden september verscheen er een Israëlisch onderzoek in Nature dat in de media werd samengevat met ‘kunstmatige zoetstoffen geven muizen en mensen een grotere kans op diabetes type 2’. Dat werd veroorzaakt door een verandering van de samenstelling van darmbacteriën.

Muizen
Aan het drinkwater van gezonde muizen voegden de onderzoekers een van drie veel gebruikte zoetstoffen toe: sacharine, sucralose en aspartaam. Vooral de muizen die sacharine kregen hadden na elf weken hogere bloedsuikerspiegels. Dit is een aanwijzing voor een verminderde glucosetolerantie, dat een voorteken van diabetes 2 kan zijn.

Tijdens een vervolgexperiment waarbij de darmflora door antibiotica werd aangetast, bleek dat de darmbacteriën een rol speelden. Omdat de darmbacteriën van muizen die zoetstof hadden ingenomen sterk leken op de darmbacteriën van muizen die dik waren geworden door te veel te eten, kon worden geconcludeerd dat de darmbacteriën een rol speelde bij de verhoging van de bloedsuikerspiegel. Voor mensen hebben we niet veel aan de conclusies over muizen. Muizen reageren eenmaal anders dan mensen.

Mensen 
De onderzoekers vroegen 381 vrijwilligers of ze zoetstof gebruikten. De zoetstofgebruikers bleken gemiddeld dikker te zijn en een hoger bloedsuikergehalte te hebben dan niet-gebruikers. Dat hoeft geen bewijs te zijn dat je van zoetstoffen dikker wordt. Het kan best zo zijn dat deze mensen al dikker waren en daardoor zoetstof gebruikten om af te vallen. Energie inname en overgewicht zijn vermoedelijk confounders, waardoor geen causale conclusies kunnen worden getrokken tussen het gebruik van zoetstoffen en gewichtstoename en/of diabetes.

Maar personen met overgewicht onderrapporteren hun energie inname. Als je prospectieve onderzoeken niet corrigeert voor energie inname wordt bij gebruik van kunstmatige zoetstoffen wel degelijk een verhoogd risico op diabetes gevonden. Het lijkt er daarom op dat wellicht een waarschuwing voor kunstmatige zoetstoffen op zijn plaats kan zijn.

Daarna kregen zeven mensen een week lang de maximaal toegestane hoeveelheid sacharine. Dit is voor volwassenen de hoeveelheid van maximaal zestien glazen frisdrank per dag. Aan het eind van de week hadden vier van hen hogere en drie iets lagere bloedsuikerspiegels. Dat je bij 4 van 7 mensen glucose intolerantie kunt opwekken via modulatie van darmflora is ook zonder controlegroep opvallend. Het verwachtte aantal is immers nul. Jaap Seidell schrijft ergens dat hij geen moeite heeft met het aantal proefpersonen en de afwezigheid van een controlegroep. ‘De klassieke overvoedingsexperimenten van Horton, Salans en Sims die de basis zijn voor de huidige fysiologische inzichten zijn ook maar met een paar vrijwilligers uitgevoerd; de Nobelprijs voor de werking van insuline werd toegekend aan Banting en Best gebaseerd op experimenten bij een paar honden.

Meerdere onderzoeken 
Uit een kleinschalig onderzoek kun je hypotheses formuleren. Maar voor algemene aanbevelingen zijn meer onderzoeken nodig. Die voorzichtigheid met zoetstoffen is dus niet alleen gebaseerd op het Nature onderzoek. Ook  dit onderzoek ondersteunt dat.

Ook Robert Hoenselaar vond een aantal onderzoeken die een aanwijzing zouden kunnen zijn dat voorzichtigheid geboden is: dit onderzoek, dit onderzoekdit onderzoek en dit onderzoek.

Andere aspecten
Mensen gaan lightdranken mogelijk compenseren door de gedachten dat ze met een zoetje goed bezig zijn en dan dus wel een koekje kunnen eten. Deze compensatie kan tot gewichtstoename leiden. Tenslotte ondersteunen zoetstoffen de voorkeur voor zoet. Als er geen zoetstof voorhanden is, is dat dus de voorkeur voor suiker. Bovendien zijn lightdranken ook slecht voor het tandglazuur. 

Conclusie
Vanuit het voorzorgsprincipe zou de conclusie zijn om suikerhoudende dranken te mijden. De bewering ‘er is geen link tussen zoetstoffen en diabetes’ is momenteel net zo onwaar als  ‘zoetstoffen veroorzaken diabetes’. Omdat we het (nog) niet goed weten zou mijn advies zijn dit ook te communiceren. 

Praktisch
Als je dorst hebt, drink dan water of thee zonder suiker. En vermijd frisdrank.