zondag 12 juni 2016

Suikerverslaving bestaat dat wel?

Eerder schreef ik dat in de psychiatrie geen voedingsgerelateerde verslaving bestaat. Toch lees je dat vaak. Maar hoe zit dat dan wel?

We eten van alles te veel! Niet alleen van suiker, maar ook het gebruik van vet, eiwit  is te veel. En vergeet hierbij vooral alcohol niet. Doordat we te veel eten ontstaat overgewicht en voelen we ons minder fijn. En hoe fijn is het dan om te lezen dat je problemen verdwijnen als je alleen minder suiker eet en voor de rest niets hoeft te veranderen? Maar zo werkt het helaas niet.

Hoe werkt het dan wel?
Overgewicht ontstaat als we meer eten dan verbruiken gedurende een langere periode. Dat geldt niet alleen voor een teveel aan suiker maar net zo goed voor andere voedingstoffen. Maar de oorzaken van overgewicht beperken zich niet alleen tot teveel eten en gebrek aan beweging. Ook stress en te weinig slaap kunnen het afvallen tegenwerken.

De rol van stress
Kortdurende stress is voor je lichaam geen probleem. Maar blijft de stressprikkel chronisch aanwezig, dan kost het veel energie om telkens weer te herstellen en treedt er uitputting op. Stress en onrust worden door mensen ervaren als vervelend. We zijn geneigd om deze gevoelens weg te drukken door afleiding te zoeken. Hiervoor kan vrijwel elke bezigheid worden gebruikt, bijvoorbeeld slapen, tv kijken, ruzie maken, gokken, drinken of werken. Maar zeker ook eten!

Er is echter nog een verband: de cortisol die bij chronische stress wordt aangemaakt, heeft onder andere als effect dat mensen meer willen eten, vooral zoete, vette en zoute dingen, en dat er meer (buik)vet wordt opgeslagen. In vroeger tijden had chronische stress immers vooral oorzaken als koude en een tekort aan voedsel of water. Ons lichaam wil bij chronische stress graag voorraden aanleggen en daar zorgt cortisol voor. Tegelijkertijd wordt spiermassa juist afgebroken, want die kost energie (en je lichaam wil graag energie sparen als er leeuw aan komt rennen).

De rol van slapen
Slapen heeft op verschillende manieren invloed op iemands gewicht. In de eerste plaats zorgt (over)vermoeidheid ervoor dat mensen minder energie hebben om goed voor zichzelf te zorgen. Daardoor nemen ongezonde gewoontes toe.

In de tweede plaats kan slaapgebrek voor verstoringen in de hormoonhuishouding zorgen. Een effect op de langere duur is dat de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Normaal gesproken zorgt insuline ervoor dat de glucose uit het bloed de cellen in kan. Reageren die cellen niet goed op insuline, dan ontstaan er twee problemen die invloed kunnen hebben op je gewicht:
  1. Je cellen registreren dat er te weinig brandstof is en geven het signaal dat je meer snelle energie moet eten. Je krijgt daardoor zin in zoetigheid en snacks.
  2. De glucose (suiker) die in je bloed zit, kan de cellen niet in en moet dus afgevoerd worden. Je lichaam doet dat door hem om te zetten in vet en op te slaan in je vetcellen. Daarnaast verdwijnt als je bloedglucose te hoog is een deel van het overschot aan glucose via je urine.
Een derde gevolg van slaapgebrek kan zijn dat je minder vrolijk bent. Veel mensen gaan op zoek naar extraatjes voor zichzelf, om de vervelende gevoelens (ook de lichamelijke) te compenseren. Er komen gedachten in ze op als ‘ik heb het verdiend’, ‘ik ben zielig’ of ‘nu ga ik even niet mijn best doen hoor’.

Als je niet weet hoe het mechanisme werkt zou je onterecht kunnen denken dat er sprake is van verslaving. Nu je wel weet hoe dat werkt weet je dat het geen verslaving is maar meer gaat over ‘hoe zorg ik goed voor mezelf’.

Het is fijn om te weten dat je daar zelf (eventueel met hulp) mee aan de slag kunt gaan nu je weet wat het principe is. Kies voor kleine behapbare stappen want dan houd je het ook vol. Ineens alle suiker weglaten is onnodig en daarmee maak je je het jezelf onnodig lastig. Waarmee ik uiteraard niet bedoel dat je zoveel mogelijk suiker moet eten. Voor de meeste mensen is het een goed advies suiker te beperken.