Wat houdt het Atkins dieet in?

Het Atkinsdieet is een dieet op basis van een koolhydraatarm voedingspatroon, met als doel de algehele gezondheid te vergroten. Daarbij gaat het niet direct over gewichtsverlies, maar is het bereiken en behouden van een uitgekiend gewicht door een gezond voedingspatroon de voornaamste doelstelling. Want een gezond gewicht vergroot je kansen op een gezond én lang leven.

Robert Coleman Atkins

Het Atkinsdieet, of liever de koolhydraatarme levensstijl die hij beoogde, is ontwikkeld door Robert Coleman Atkins. Atkins was een Amerikaanse arts en cardioloog, die zelf tijdens zijn studie kampte met overgewicht en zocht naar een effectief eetpatroon dat dit probleem zou bestrijden. Hij deed onderzoek naar het menselijk lichaam en overgewicht en bestudeerde de doeltreffendheid van verschillende afvalprogramma’s die de koolhydraatinname beperkten. De Journal of the American Medical Association publiceerde een wetenschappelijk onderzoek over koolhydraten. Op basis daarvan ontwikkelde Atkins een uitgebalanceerd voedingspatroon, dat een volwaardig, gevarieerd en gezond eetpatroon met weinig koolhydraten behelst. De eerste druk van zijn boek ‘Diet Revolution’ verscheen in 1972. Zijn conclusies golden destijds als baanbrekend.

Koolhydraatarm dieet

Het Atkinsdieet is een van de bekendste koolhydraatarme afvalprogramma’s in zijn soort. Een voedingspatroon met veel vetten en eiwitten, maar weinig koolhydraten. Omdat producten als brood, pasta, aardappelen en rijst slechts beperkt zijn toegestaan, wijkt dit dieet nogal af van ons gangbare eetpatroon. Door de inname van teveel koolhydraten komen veel mensen echter niet aan hun dagelijkse behoefte aan eiwitten en vetten, die onmisbaar zijn voor een gezond dieet. Want eiwitten zijn essentieel voor botten en spieren, terwijl vetten de belangrijkste bouwstenen vormen voor de energie.


Een uitgebalanceerd Atkinsdieet bestaat daarom vooral uit veel groenten, gecombineerd met vlees of vis voor de broodnodige eiwitten en vetten, zoals in vlees, kaas, room, eieren, boter en mayonaise.
Mensen die willen afvallen zijn vaak huiverig om meer vetten te gaan eten. Begrijpelijk, want er is jarenlang voor minder vet gepleit. Maar vetten zijn onmisbaar! Samen met eiwitten en koolhydraten vormen ze de belangrijkste basis voor gezonde voeding. Je hebt ze dus absoluut nodig in een verantwoord eetpatroon.

De werking van koolhydraten

Koolhydraten zijn voedingsstoffen, die voor een deel in de dagelijkse caloriebehoefte voorzien. Ze zijn niet schadelijk, maar als je teveel koolhydraten binnenkrijgt, heeft het lichaam moeite om ze te verteren. Hoe zit dat eigenlijk? Na consumptie worden koolhydraten in de bloedbaan opgenomen, waardoor het bloedsuikerniveau stijgt, ook wel glucoseniveau genoemd.

Om een te grote glucosestijging te voorkomen, gaat de alvleesklier insuline produceren. Insuline zorgt er op zijn beurt voor dat de glucose in de cellen wordt opgenomen en in de lever tot glycogeen omgezet en opgeslagen. Als de opslagcapaciteit van lever en spieren verzadigd is, worden de overige koolhydraten omgezet in vetten, tot de bloedsuikerspiegel weer op peil is. Pas bij een tekort aan koolhydraten en glycogeen worden de opgeslagen vetten aangesproken. Dat verklaart waardoor je dik kan worden door te veel koolhydraten.

Gezondheidseffecten van het Atkinsdieet

Het sterk toegenomen gebruik van ‘loze’ koolhydraten, zoals suiker, meelproducten en fructose, is debet is aan de grote toename van welvaartsziektes in de huidige westerse wereld. Overgewicht en diabetes type 2 worden veroorzaakt door het overschot aan koolhydraten dat in het lichaam wordt omgezet in vetten en het verlies van insuline. Daarnaast kunnen teveel koolhydraten ook een snel wisselend bloedsuikerniveau veroorzaken, dat honger, stemmingswisselingen, concentratie- en slaapproblemen tot gevolg kan hebben.

De stabilisatie van de bloedsuikerspiegel en de insulineproductie vormen dan ook belangrijke doelen van het Atkinsdieet.
Ook voor mensen met diabetes kan gewichtsverlies belangrijke voordelen opleveren, zeker bij overgewicht. Omdat het echter lastig kan zijn de medicatie goed in te stellen bij het gebruik van weinig koolhydraten, is overleg met een arts en begeleiding van een diëtist aan te raden.

Hoe werkt dit dieet?

Het principe van afvallen in een koolhydraatarm dieet is simpel: je verliest gewicht door meer calorieën te verbruiken dan je gebruikt. Koolhydraten, in de vorm van zetmeel en suikers, leveren veel calorieën. Minder koolhydraten betekent dus minder energie. Doordat je lichaam energie nodig heeft zal het zijn eigen vetten gaan verbranden. Dat is de reden dat je afvalt. Onderzoek toont dan ook aan dat volgers van het Atkins-dieet vooral in het begin sneller afvallen dan bij een vetarm dieet.

BMI bepalen
Elk mens is anders, en iedereen reageert dan ook anders op bepaalde voedingsstoffen. Daarom is het zinvol om een gezond eetpatroon te vinden dat past bij jouw persoonlijke situatie en jouw lichaam. Daarvoor begin je met je bmi te berekenen met behulp van een BMI calculator, die je Body Mass Index berekent. Deze tool vertelt je of jouw gewicht past bij je lengte, en zegt iets over de eventuele gezondheidsrisico’s daarvan. Als je twijfels hebt over je gezondheid is het zinvol om eerst een bezoek aan je huisarts te brengen, die je bloeddruk en cholesterolniveau kan controleren, voordat je start met het dieet.

Wat doet het Atkinsdieet precies?

Het Atkinsdieet zorgt voor gewichtsverlies, doordat de totale voeding minder calorieën bevat in een gezond, gevarieerd en volwaardig eetpatroon. En door over te gaan op koolhydraatarme producten krijg je veel minder insuline binnen, zodat het opslaan van vet niet meer plaatsvindt.
• het activeert de vetverbranding, middels een proces dat we ketose noemen.
• het vermindert het hongergevoel (doordat vetten en eiwitten langer een verzadigd gevoel geven dan koolhydraten
• door koolhydraatrijke tussendoortjes te laten staan voorkom je een suikerschommeling.
• door veel te drinken verlies je veel ketonen via de urine.

Ketose

Ketose is een stofwisselingsproces dat kan optreden tijdens een koolhydraatarm dieet. Daarbij verbrandt je lichaam in korte tijd veel vet, waardoor je bloed veel ketonen bevat. Daardoor kunnen er tijdens de eerste dagen bijwerkingen optreden zoals minder energie en vermoeidheid. Soms ook hoofdpijn, misselijkheid of een vieze smaak in de mond. Doordat de ketonlichaampjes, reststofjes in het bloed, via uitademing en urine uit het lichaam verdwijnen, kan de bekende zurige adem tot gevolg hebben.


Als je lichaam aan het lage koolhydraatgehalte gewend raakt, ontstaat een staat van ketose. Daarbij neemt je energieniveau flink en schommelingen in het bloedsuikergehalte verdwijnen. De laatste koolhydraten zijn dan opgelost. Bij gebrek aan koolhydraten
gaat jouw lichaam over op vetverbranding, waarbij je eigen lichaamsvet gebruikt wordt als bron voor energie.

Het Atkinsdieet werkt in vier opeenvolgende fasen


Fase 1: de startfase


In de eerste fase van het dieet wordt het lichaam in een staat van ketose gebracht, om de vetten optimaal te laten verbranden. Deze fase, die gemiddeld zo’n twee weken duurt, gaat meestal gepaard met een groot gewichtsverlies. Met name door het verlies van water waarin glycogeen is opgenomen.
Tijdens deze fase gelden de onderstaande voorschriften:
• maximaal 20 gram koolhydraten per dag
• onbeperkt vet en eiwitten, kip, vlees, kaas, boter en eieren
• veel koolhydraatarme groenten
• geen fruit en geen koolhydraatrijk producten zoals aardappel, brood en granen
• geen alcoholische dranken
• veel water drinken
Tijdens het gehele proces wordt aangeraden voedingssupplementen te gebruiken zoals vitamines, mineralen en antioxidanten, om eventuele tekorten tijdig aan te vullen.

Fase 2: meer gewichtsverlies


Deze fase start met het bepalen van jouw persoonlijke KKN (Kritische Koolhydraten Niveau). Dit bepaalt het aantal koolhydraten dat je per dag kunt gebruiken, terwijl je blijft afvallen. Tijdens deze periode geldt hetzelfde eetpatroon als in fase 1, maar nu mag je aan het dagelijkse rantsoen 5 gram koolhydraten per dag extra toevoegen. Daarbij dien je op te letten dat het gewichtsverlies doorgaat, tot het moment dat je (bijna) op je streefgewicht zit.

Fase 3: Voorbereiding op handhaving


In deze fase leer je de voor jou ideale hoeveelheid koolhydraten te bepalen, waarbij je niet meer afvalt, maar ook niet aankomt. In deze periode gebruik je het voorgaande schema, maar nu mogen er geleidelijk meer koolhydraten aan toegevoegd worden. Die toename stopt op het moment dat je op gewicht blijft. Daarna gaat deze fase automatisch over in de laatste fase:

Fase 4: Onderhouden van je gewicht


Deze fase, die levenslang actief blijft, is bedoeld om je nieuwe voedingspatroon te handhaven, zodat je niet terugvalt in je oude, ongezonde eetgewoontes, waardoor je weer zou aankomen. In deze fase kun je meer variëren met diverse voedingsmiddelen, terwijl de hoeveelheid koolhydraten per dag gelijk blijft. Uiteraard blijft het gebruik van geraffineerde suiker verboden, omdat dit alleen loze energie levert, zonder voedingswaarde. Als je gewicht weer toe gaat nemen, is het zaak de hoeveelheid koolhydraten weer wat terug te schroeven.

Atkins dieetproducten

Atkins heeft een aantal dieetproducten ontwikkeld, die koolhydraatarm zijn. Ze helpen je de juiste keuzes te maken tijdens het afvallen. Daarbij gaat het vooral om koolhydraatarme en eiwitrijke producten, zoals repen en shakes. Nadeel is dat deze producten redelijk duur in aanschaf zijn, terwijl ze doorgaans geen extra waarde toevoegen.
Enkele voorbeelden van Atkinsdieet-producten zijn shakes en ‘advantage’ shakemixen,
koolhydraatarm brood en knäckebröd, muesli, repen en chocoladekoekjes.

Vraag en antwoord bij het Atkinsdieet


Alhoewel er goede resultaten worden geboekt met het Atkins dieet, klinkt er vanuit diverse bronnen ook kritiek op het systeem en is het vetrijke dieet vaak onderwerp van discussie bij gezondheidsinstanties. Daarbij zijn de meningen verdeeld over cholesterol, ketose en eventuele tekorten. Bovendien stelt men dat het gewichtsverlies in het begin niet aan vetverbranding te danken is maar aan vochtverlies. Een argument dat in de eerste paar dagen kan kloppen omdat de ketose dan op gang komt. Die fase duurt echter slechts enkele dagen. De ketose zelf is niet ongezond, zolang er geen acidose optreedt. Dat is een schadelijke verzuring van het bloed, die ontstaat door een gebrek aan insuline. Dit kan tot ernstige gezondheidsproblemen leiden, met name bij diabetici en nierpatiënten. Zij kunnen zich dan ook beter door een arts laten begeleiden als zij het Atkinsdieet willen volgen.

Een van de grootste bezwaren tegen het Atkinsdieet is echter het gebruik van veel onverzadigde vetten, die een verhoging van de cholesterol kan veroorzaken. Dat vergroot op zijn beurt het risico op hart- en vaatziekten. In een recent onderzoek is echter aangetoond dat vooral dierlijke bronnen de risico’s om te overlijden verhogen. Maar een koolhydraatarm dieet, dat rijk is aan plantaardige eiwitten en vetten, verlaagt het risico op hart- en vaatziekten juist aanzienlijk.
Ook een punt van kritiek is dat het dieet weinig fruit en graanproducten bevat, waardoor de voeding minder vitamines, mineralen en vezels oplevert. Dat kan op termijn tot tekorten leiden. Daarom is een vitamine-supplement een aanrader tijdens dit dieet.

Duurzaam resultaat voor je gezondheid

Al met al biedt het Atkinsdieet je de voordelen van een koolhydraatarme leefstijl. Mits op de juiste manier toegepast, komt dit dieet je algehele gezondheid ten goede. Door dit voedingsprogramma blijvend te verankeren in een nieuwe levensstijl bewerkstelligt het een duurzaam resultaat: een gezond gewicht en een grotere kans op een langdurig en gezond leven.